+++++++++++++ امام حسین(ع)؛ انسان ضدّ غرور(23) - mojtabatehrani.ir
تهران۱۳۹۷/۰۷/۰۴
اذان صبح:۰۴:۳۱
طلوع آفتاب:۰۵:۵۵
اذان ظهر:۱۱:۵۶
غروب خورشید:۱۷:۵۶
اذان مغرب:۱۸:۱۴

جلسات مرتبط
درس اخلاق و معارف اسلامی
     

امام حسین(ع)؛ انسان ضدّ غرور(۲۳)

ما چه قدر پاي پيمانمان با رهبرمان هستيم؟
 
اعوذ بالله من الشیطان الرّجیم؛ بسم الله الرّحمن الرّحیم؛ و الحمد لله ربّ العالمین
و صلّی الله علی محمّد و آله الطّیّبین الطّاهرین و لعنه الله علی اعدائهم اجمعین.
«الاسلام بدؤه محمدیٌّ و بقاؤه حسینیٌّ»

مروري بر مباحث گذشته
ما در سنوات گذشته، بیش از ده سال در دهه اوّل محرم، بحثمان راجع به قیام امام حسین(علیه­السلام) بود و عرض کردم كه این قیام و حرکت، هدفمند بود و صحیفه­ای از درس‌های گوناگون معنوی، معرفتی، فضیلتی انسانی، دنیوی، اخروی، فردی و اجتماعی بود. بالأخره بحث ما در سال گذشته به اینجا رسید که امام حسین(علیه­السلام) مُصلحی غیور و ضد غرور بود؛ نه کسی را مغرور کرد و نه خود مغرور بود.
قصد داشتم در ذیل بحث گذشته مطلبی را عنوان کنم که به تعبیری می­توان گفت منشأ بسیاری از شبهاتی است که نسبت به حرکت و قیام آن بزرگ مرد تاریخ بشریت، امام حسین(علیه­السلام) مطرح شده است، امّا سال گذشته با این که بیش از بیست جلسه بحث کردیم، موفق نشدم اين مطلب را بگويم. لذا ان­شاءالله اگر خداوند توفیقی دهد و عمری عنایت بفرماید در این شب­ها آن مطلب را تحت عنوان «یک سؤال» مطرح میکنم.
منشأ شبهات مربوط به قيام امام حسين(عليه­السلام)
آیا قیام و حرکت امام حسین(علیه­السلام) حرکتی عجولانه بود؟ یعنی بعد از آن که خبر مرگ معاویه به ایشان رسید و ولید از ایشان تقاضای بیعت کرد، ایشان در عرض یک یا دو شب، تصمیم گرفت که به مکه برود و بعد از مکه به سمت کوفه رفته و بعد هم آن قضایا پیش آمد؟ آيا اینها حساب نشده و عجولانه بود؟ آيا حضرت در مقابل یک عمل انجام شده، قرار گرفته بود؟ آیا حضرت در حسابگری­هایش اشتباه کرده بود؟ یا نه، حرکت حضرت اصلاً عجولانه نبود و ایشان هم در مقابل عمل انجام شده قرار نگرفته و در محاسبه هم اشتباه نکرده بود؛ بلکه حرکتی مدبّرانه و حساب شده بود.
غالب اشکالات و شبهات راجع به حرکت امام حسین(علیه­السلام) بر محور همين مواردی است که من عرض کردم؛ 1.حرکت امام حسین عجولانه بود، 2. مدبّرانه یا حساب شده نبود و 3. در محاسبه اشتباه کرده بود؛ برای تأیید این اشکالات هم این‌‌طور شاهد می‌‌آورند که برای این بود که حرکت امام حسین از نظر ظاهر به نتیجه‌‌ای که حضرت می‌‌خواست نرسید. نگاه کنید که اینها چه قدر خوب اشکال را بیان می­کنند!
منشأ غالب اشکالاتی که می­خواهند به این حرکت کنند همين مطلب است. در حالی که مطلب، این چنين نیست و این خودش بحث مستقلی است. امّا من نمی­توانم به طور مفصّل وارد شوم، فقط مقدمتاً از نظر تاریخ اين مطلب را عرض می­کنم.
اتّفاقات بعد از پيغمبر اکرم
بعد از وفات پیغمبر اکرم، خلیفه اوّل و دوم مقید بودند كه تقریباً همان روشی را در پیش بگیرند که پیغمبر در میان مسلمان­ها به کار می­گرفت. نوبت به خلیفه سوم که رسید، روش او هم تقریباً در نصف زمان خلافتش با روش رسول خدا هماهنگ بود، امّا تقریباً در شش سال باقی‌‌مانده، خط عوض کرد و از سیره پیغمبر منحرف شد. وقتی که او مُرد، به حسب ظاهر نوبت به علی(علیه­السلام) رسید.
شما در تاریخ ببینید كه حضرت بعد از بیعت مردم با ايشان چه خطبه­هایی خواند؛ برخی مسائل را چنان تند مطرح کرد که کسی باور نداشت حضرت در اجرای فرامین الهی تا این حد جدّی و مصمّم باشد. حتّی حضرت در امور مالی گفت: کسانی که از بیت المال خورده­اند و برده­اند، بدانند ولو این که اموال بیت‌‌المال را کابین همسرانشان کرده باشند، من همه را برمی­گردانم. ببینید چگونه تند بر خورد کرد که همین باعث شد عده­ای از کسانی که جزء اصحاب حضرت بودند، از علی(علیه­السلام) دلزده شدند و همين موارد، منشأ جنگ­هاي جمل و صفّین و نهروان شد. برای همین بود که علی(علیه­السلام) در عرض آن چهار سال و اندی که حکومت کرد، دیگر مهلت پیدا نکرد که كاري انجام دهد. در پایان هم همین مسائل منجر به شهادت علی(علیه­السلام) شد.
از آن به بعد، مسأله حکومت معاویه در بخشی از بلاد مسلمین، پیش آمد. دیدید که معاويه در زمان علی(علیه­السلام) باعث جنگ صفین بود، بعد از علی هم ده سال دوران خلافت واقعی امام حسن(علیه­السلام) دیدید که معاویه چه خباثتي كرد و صلح‌‌نامه ای را به حضرت تحمیل کرد.
در اینجا من از شما یک سؤال می­کنم، آیا امام حسین حضور نداشت که از جریانات و اتقافات جامعه اسلامی بیخبر باشد و عجولانه تصمیم بگیرد!؟ آیا حضرت در جامعه آن موقع نبود که در یک عمل انجام شده قرار گرفته و در محاسبات خود اشتباه کند!؟ امام حسین از آن اوّل تا وفات امام حسن مجتبی در متن همه اتفاقات حاضر بود و از تمام این جریانات شناخت کافی داشت. حضرت تمام این صحنه ها بعد از پیغمبر تا آن موقعی که امام حسن از دنیا رفت، دیده بود و بعد از اینها نوبت به امامت خود حضرت رسید.
اركان تشکیل حكومت: «رهبری» و «مردم»
حالا اینجا برای این که من وارد بحث شوم این مطلب را عرض می­کنم؛ هر حکومت، نظام یا رژیمی، چه برای براندازی­اش و چه برپایی­اش دو رکن دارد؛ رکن اوّل «رهبری» است و رکن دوم «وجود حدّاکثری مردم در صحنه» است و بیش از این هم نیست.
زمینههای پیدایش و بقای حکومت
اما این دو رکن، بر سه زمینه قابل شکل گیری و اثرگذاری است؛ یعنی این زمینه‌ها باید باشد تا این دو رکن کاربرد داشته باشد. اگر نظامی بخواهد تداوم داشته باشد یا نظام دیگری را سرنگون کند، بایداین سه زمینه را داشته باشد.
زمینه اول؛ عبارت از اعتماد و خوش­بینی اکثریت مردم به رهبری است و نظر مردم نسبت به رهبر بايد چنین نظری باشد.
زمینه دوم؛ آنچه که رهبری هدف­گیری کرده است و آنچه که اکثریت مردم در صحنه، هدف­گیری کرده­اند، همسو باشد. اگر رهبر چیزی بگوید و مردم چیز دیگری بگویند، این راه به جایی نخواهد برد، نه نظامی را به سر کار خواهد آورد و نه از بین خواهد برد. همسو بودن هدف رهبری با هدف اکثر مردم در صحنه زمينه دوم است.
زمینه سوم؛ رهبری و اکثریت مردم در صحنه نظرشان نسبت به آن نظام موجود که می­خواهند آن را براندازند نظر منفی باشد. نظرشان بايد نسبت به رهبری که الآن قبول کردند نظر مثبت باشد، امّا باید نسبت به آن که الآن موجود است و می­خواهند ردش کنند، نظرهمه منفی باشد. این موارد خیلی طبیعی و روشن است.
تطبیق بحث با وضعيت زمان قیام امام حسین
حالا به سراغ وقایع و صحنه­هایي که آن موقع بود برویم، چون من می­خواهم تطبیقی صحبت کنم. در آن موقع از نظر جغرافیای نظام اسلامی، دو منطقه جغرافیایی در مسائل حکومتی نقش داشتند؛ یکی عراق که مرکز آن هم کوفه بود و دیگر شام. عراق و حجاز با هم مرتبط بودند، ولی شام این­طور نبود. شام با کوفی­ها، عراقی­ها و بصری­ها هم­سویی نداشت.
بررسی دیدگاه اکثریّت مردم عراق
لذا ما سراغ آن دو ركن رهبري و اكثريت مردم در صحنه و سه زمينه محوري اين دو ركن می­­رویم. اوّل عراق را بررسی کنیم. در عراق مردم سه گروه بودند که حالا من سراغ اکثریّتشان می­روم.
1.      شناسایی رهبر حق
گروه اکثریّت مردم عراق، که اهل کوفه بودند، رهبری را خوب شناسایی کرده و حق را از باطل تشخیص داده بودند. بینی و بین الله اکثریت مردم حق را از باطل تشخیص داده بودند و می­دانستند کدام شخص یا شخصیّت است که بر حق است و سزاوار رهبری است. این مطلب را عراقی­ها و کوفی­ها می­دانستند و در اين شبهه هم نداشتند. حق را از باطل خوب تشخیص دادند و از آن طرف هم در مقابلش باطل را خوب می­شناختند.
2.      وحدت هدف میان رهبری و مردم
امّا راجع به هدف؛ کوفیها امام حسین را خوب می­شناختند و معاویه را هم خوب می­شناختند، اکثریّت آنها در این تأمل نداشتند که امام حسین بر حق است و معاویه بر باطل است، این را همه را می­دانستند. همه آنها حق و باطل را می­شناختند.[1] لذا در زمان هُدنه یعنی زماني كه هنوز بین امام حسین و بنی امیه درگیری و رویارویی نشده بود و نعمانبنبشیر از طرف معاویه و بنیامیه، امیر کوفه بود، وقتی مسلم بن عقیل به عنوان نماینده امام حسین به کوفه آمد، کسی که بسیار هم با یزید مخالف بود و این مخالفت را هم بيان مي­كرد که اینها بر باطل هستند و ما می­خواهیم این رژیم را براندازیم، ببینید مردم کوفه چه طور آمدند و با او بیعت کردند!
در یک نقل دارد كه وقتی مسلم به خانه مختار رفت، در این مدت کم، دوازده هزار نفر نزد او رفتند، در یک نقل دارد هجده هزارنفر رفتند و با او بیعت کردند. این چیزی است که در تاریخ آمده و مخصوص به سنّی و شیعه نیست، عامه هم این مطلب را نقل کردند. چنين جمعیتی اصلاً شوخی بردار نیست. همه با مسلم بیعت کردند.
بعد وقتی که نعمان حاضر نشد با مسلم درگیر شود و خبر به یزید رسید، او به عبیدالله، آن جانی بالذات که والی بصره بود، ولایت کوفه را داد. ببینید چه صحنه عجیبی است، وقتی وارد کوفه می­شود به دارالعماره می­رود، مسلم می­فهمد و علیه او قیام می­کند. می­گویند چهار هزار نفر با مسلم آمدند و دارالعماره را محاصره کردند. آنجا سی نفر پاسبان داشت، بیست نفر هم از این اشراف و دیگر درباریان در دارالعماره محصور شده بودند. دیگر هیچ چیزی نداشتند و اگر اینها حمله می­کردند، به راحتی کارشان تمام بود.
تهديد، تحميق و تطميع موجب بيعت شكني كوفيان:
امّا چه شد که این­طور شد؟ آيا این جمعیت کذایی کوفه که آمدند بیعت کردند، به طور ناگهانی و غیبی، در یک شب فهمیدند که اشتباه کرده بودند، یزید بر حق است و امام حسین بر باطل؟ آیا این­طور شد؟ لا والله! اصلاً اين­طور نبود که اینها به بطلان اعتقادشان پی برده باشند و صدوهشتاد درجه چرخش پیدا کنند. کسی که این حرف را بزند هیچ بهرهای از علم و تحلیل مطالب ندارد. تمام آنها بر همان عقیده بودند.
وقتي امام حسین از مکه حرکت کردند، از افرادی که از کوفه می­آمدند سؤال می­کرد که چه خبر بود؟ یکی و دو مورد نیست. فرزدق می­آید، عبیداللهبنحرّجحفی می­آید. از هرکدام اینها که می­پرسد می­گویند کوفیان دلشان با تو است و شمشیرشان علیه تو است. این یعنی چه؟ مي­تواني اينها را با هم جمع كني؟ بیا این را حل کن. اينها از امام حسین برنگشتند، دل­شان را باز می­کردی می­گفتند: حسین حق است و یزید باطل است. پس چرا این­طور شد؟
عواملی را که من در سال گذشته مطرح کردم كه حکومتهای باطل آنها را به کار می­گیرند، يعني تهدید و تخویف، تحميق و تطمیع باعث اين واقعه شد.
مردم کوفه تا وقتی که احساس خطر نمی­کردند، آنچه را که ته دلشان بود اظهار می­کردند، نعمانبنبشیر هم که کاری به کارشان نداشت؛ با خودشان مي­گفتند: بزنید، بکشید. اصلاً برای همین هزار هزار در خانه مسلم می­رفتند، چون حق را می­دانستند و باطل را هم می­دانستند، ولی وقتي او رفت و این جنایتکار بزرگ تاریخ آمد و مسأله تهدیدها و تحميق­ها و تطميع­ها شروع شد، موجب شد که اینها عافیت‌طلبی را پیش بگیرند. عقیده آنها عوض نشده بود، یقین هم داشتند ولی عملاً این کار را نکردند و نسبت به آن اعتقاد حقّي که داشتند پایداری نكردند. می­خواستند وضع موجود دنیایی خودشان را حفظ کنند. یک عده به خاطر ترس و یک عده به خاطر به جایی رسیدن و پول و امثال اینها كنار كشيدند.
انكار بني­اسراييل در قرآن
سؤالی که در اینجا مطرح میشود این است که آیا میشود کسی به حق اعتقاد داشته باشد و باز بر خلاف آن عمل کند؟ بله! بهترین شاهد، آیات قرانی است. در آیات قرآنی نسبت به بنی­اسراییل دارد كه وقتی حضرت موسی آن معجزات را آورد بنی­اسراییل انکار کردند، امّا انکار آنها درونی نبود، زبانی بود. از درون یقین داشتند که اینها همه معجزه است و حق است، امّا از نظر بیرونی، برای حفظ امور دنیایی­شان انکار کردند. «وَ جَحَدُوا بِها وَ اسْتَيْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ ظُلْماً وَ عُلُوًّا»[2] آن معجزات و آیاتی را که حضرت موسی آورد انکار کردند و حال این که از نظر درونی یقین داشتند. با این که یقین دارد انکار می­کند، با این که یقین دارد دروغ می­گوید و الّا که نمی­گفتند دروغ، خودش می­داند دارد دروغ می­گوید.
ما چه قدر پاي پيمانمان با رهبرمان هستيم؟
ما خودمان اینطوری هستیم. از آن موقعی که چشم باز کردیم، وقتی دهه عاشورا و بحث امام حسین و کوفه و اینها شده است، این کوفیها را لعنت می­کنیم، ببینم تو خودت بودی این کار را می­کردی؟ امشب همه بروید با خودتان فکر کنید که اگر شماها بودید حاضر بودید که پایش بایستید تا آنجا که عمرو انصاری ایستاد.
می­گویند: تا وقتي كه او زنده بود در روز عاشورا یک تیر به امام حسین اصابت نکرد، یک شمشیر به سمت او نیامد. تا این که این­قدر به او تیر خورد مجبور شد به زمین افتاد و دیگر نمی­توانست بلند شود، رویش را به امام حسین کرد و گفت آیا من به آن پیمانی که بسته بودم عمل کردم؟ آقا من به آن عهدی که بسته بودم عمل کردم؟ وفاداری کردم؟ امام حسین(علیه­السلام) به او می­گوید: نعم، بله «أنت أمامي في الجنه»[3] تو جلوتر از من در بهشت می­روی، وقتی رفتی آنجا سلام من را به جدّم برسان!
من از شما سؤال می­کنم؛ بين ما چند نفر این­طور هستند که پای آن چیزی که در درون می­داند حق است، بایستد، اصلاً متزلزل نشود و این امور دنیایی او را فریب ندهد؟ مسأله این بود. اصلاً باور کردنش سخت است.
توسّل:
شما قضیه حضرت مسلم را شوخی نگیرید. چه طور شد این همه جمعیت دور مسلم بودند، ولی وقتی شب می­شود و  برای نماز مغرب به مسجد می­رود سی نفر با او بودند؟ آن هجده هزار نفر يا حداقل دوازده هزار نفر کجا هستند ؟ نماز مغرب كه تمام می­شود و وارد صحن مسجد می­شود ده تا می­شوند از در مسجد كه بيرون می­آید، می­بیند یک نفر هم با او نیست. در تاریخ می­نویسند اصلاً نه خانه­ای و نه پناهگاهی داشت. عامّه می­نویسند كه مسلم در کوچه­های کوفه سرگردان بود. آنها که این طور به او هجوم آوردند و بيعت كردند چه شد كه کار به اینجا رسید؟ بالاخره حضرت مسلم بعد از سرگرداني به همان پیر زن طوعه میرسد، او راهش می­دهد، می­گوید تشنه­ام برای من آب بیاور. اینها را در تاریخ ببینید عبرت بگیرید. بعد هم می­آید بیرون و محاصره­اش می­کنند. محمد بن اشعث به او امان می­دهد و آن خبیث رو می­کند به مسلم می­بیند مسلم دارد های های گریه می­کند. مي­گويد برای چه داری گریه می­کنی؟ برای کاری که تو قیام کردی نباید ضعف نشان بدهی که حالا تو گریه می­کنی؟ گفت: «والله لا ابکی لنفسی» به خدا قسم من برای خودم گریه نمی­کنم، «ولکن أبكي للحسين»[4] من دارم برای حسین گریه می­کنم، من دارم برای زن و بچّه حسین گریه می­کنم که دست اینها را گرفته است و دارد سمت شماها می­آید من برای این گریه می­کنم. لذا وقتی می­آید دارالعماره، آنجا می­گوید یکی بیاید من وصیت کنم. سه تا وصیت می­کند، یک؛ زره من را بفروشید و قرض­هایم را بدهید. دو؛ نامه­ای به حسین بنویس بگو نیاید چون من او را به کوفه راهی کردم، حسین جان دست زن و بچّه­ات را گرفتی کجا می­آیی؟ مقرم می­نویسد وقتی داشتند حضرت مسلم را از پله­های دارالعماره بالا می­بردند، همینطور تسبیح و تکبیر و استغفار به زبان می­گفت. بالاي بام رسید اوّل ایستاد و دو رکعت نماز خواند، بعد بلند شد رویش را سمت مدینه کرد السلام علیک یا اباعبدالله بر مولایش حسین سلام داد. به نظر من در تاریخ اولین کسی است که از راه دور به حسین(علیه­السلام) سلام داد. ابی­عبدالله هم وفاداری کرد، در آخرین لحظات یاد مسلم کرد: «فنظر یمیناً وشمالا» یک نگاه به راست کرد و یک نگاه به چپ كرد «فلم یر من اصحابه احدا» حسین هيچ یک از اصحابش را ندید «فنادی یا مسلم بن عقیل و یا هانی بن عروه»


[1]. من می­خواهم از تاريخ برايتان شاهد بیاورم و بعد نتیجه گيري كنم و جواب مجموعه­اي از شبهات را بدهم. من برای یک چیز هدف­گیری نکرده­ام، یک مجموعه را هدف­گیری کرده­ام.
[2]. سوره النمل، آيه 14
3. بحارالأنوار، ج45، ص22
4. بحارالأنوار، ج44، ص35