+++++++++++++ mojtabatehrani.ir - پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی حاج آقا مجتبی تهرانی
رساله توضیح المسایل
 
احكام وقف
مسأله 2790- اگر كسى چيزى را وقف كند، از ملك او خارج مى‏شود و خود او و ديگران نمى‏توانند آن را ببخشند، يا بفروشند و كسى هم از آن ملك ارث نمى‏برد ولى در بعضى از موارد كه در مسأله در صفحه 407 و 408 گفته شد، فروختن آن اشكال ندارد.
 
مسأله 2791- لازم نيست صيغه وقف را به‏عربى بخوانند، بلكه اگر مثلاً بگويد خانه خود را وقف كردم وقف صحيح است و محتاج به قبول هم نيست حتى در وقف خاص.
 
مسأله 2792- اگر ملكى را براى وقف معين كند و پيش از خواندن صيغه وقف پشيمان شود، يا بميرد، وقف درست نيست.
 
مسأله 2793- كسى كه مالى را وقف مى‏كند، بنابر احتياط واجب از موقع خواندن صيغه، مال را براى هميشه وقف كند و اگر مثلاً بگويد اين مال بعد از مردن من وقف باشد، چون از موقع خواندن صيغه تا مردنش وقف نبوده اشكال دارد. و نيز اگر بگويد تا ده سال وقف باشد وبعد از آن نباشد، يا بگويد تا ده سال وقف باشد، بعد پنج سال وقف نباشد ودوباره وقف باشد، وقف بودنش اشكال دارد.
 
مسأله 2794- وقف در صورتى صحيح است كه مال وقف را به تصرف كسى كه براى او وقف شده يا وكيل، يا وَلّىِ او بدهند، ولى اگر چيزى را بر اولاد صغير خود وقف كند و به قصد اين كه آن چيز ملك آنان شود، از طرف آنان نگه‏دارى نمايد وقف صحيح است.
 
مسأله 2795- اگر مسجد را وقف كنند، بعد از آن كه واقف به قصد واگذار كردن اجازه دهد كه در آن مسجد نماز بخوانند و در معرض نماز خواندن قرار گرفت وقف درست مى‏شود و احتياط آن است كه با نماز خواندن يك نفر وقف محقق مى‏شود.
 
مسأله 2796- وقف كننده بايد مكلف و عاقل و با قصد و اختيار باشد و شرعاً بتواند در مال خود تصرف كند بنابر اين سفيهى كه در حال بالغ بودن سفيه بوده يا حاكم شرع او را از تصرف در اموالش جلوگيرى كرده چون حق ندارد در مال خود تصرف نمايد اگر چيزى را وقف كند صحيح نيست.
 
مسأله 2797- اگر مالى را براى كسانى كه به دنيا نيامده‏اند وقف كند درست نيست ولى وقف براى اشخاصى كه بعضى از آن‏ها به دنيا آمده‏اند صحيح و آن‏ها كه به دنيا نيامده‏اند بعد از آمدن به دنيا با ديگران شريك مى‏شوند.
 
مسأله 2798- اگر چيزى را بر خودش وقف كند مثل آن كه دكانى را وقف كند كه عايدى آن را بعد از مرگ او خرج مقبره‏اش نمايند صحيح نيست. ولى اگر مثلاً مالى را بر فقرا وقف كند و خودش فقير شود، مى‏تواند از منافع وقف استفاده نمايد.
 
مسأله 2799- اگر براى چيزى كه وقف كرده متولى معين كند بايد مطابق قرارداد او رفتار نمايند. و اگر معين نكند، چنانچه بر افراد مخصوصى مثلاً بر اولاد خود وقف كرده باشد راجع به چيزهايى كه مربوط به مصلحت وقف است كه در نفع بردن طبقات بعد نيز دخالت دارد اختيار با حاكم شرع است و راجع به چيزهايى كه مربوط به نفع بردن طبقه موجود است اگر آن‏ها بالغ باشند، اختيار با خود آنان است و اگر بالغ نباشند، اختيار با وَلّىِ ايشان است و براى استفاده از وقف اجازه حاكم شرع لازم نيست.
 
مسأله 2800- اگر ملكى را مثلاً بر فقرا يا سادات وقف كند يا وقف كند كه منافع آن به مصرف خيرات برسد، در صورتى كه براى آن ملك متولى معين نكرده باشد اختيار آن با حاكم شرع است.
 
مسأله 2801- اگر ملكى را بر افراد مخصوصى مثلاً بر اولاد خود وقف كند كه هر طبقه‏اى بعد از طبقه ديگر از آن استفاده كنند، چنانچه متولى ملك آن را اجاره دهد و بميرد در صورتى كه مراعات مصلحت وقف يا مصلحت طبقه بعد را كرده باشد اجاره باطل نمى‏شود. ولى اگر متولى نداشته باشد و يك طبقه از كسانى كه ملك بر آن‏ها وقف شده آن را اجاره دهند و در بين مدت اجاره بميرند در صورتى كه طبقه بعد اجازه نكنند، اجاره باطل مى‏شود و در صورتى كه مستأجر مال الاجاره تمام مدت را داده باشد مال الاجاره از زمان مردنشان تا آخر مدت اجاره را از مال آنان مى‏گيرد.
 
مسأله 2802- اگر ملك وقف خراب شود، از وقف بودن بيرون نمى‏رود.
 
مسأله 2803- ملكى كه مقدارى از آن وقف است و مقدارى از آن وقف نيست اگر تقسيم نشده باشد، حاكم شرع يا متولى وقف مى‏تواند با نظر خبره سهم وقف را جدا كند.
 
مسأله 2804- اگر متولى وقف خيانت كند و عايدات آن را به مصرفى كه معين شده نرساند چنانچه براى عموم وقف شده باشد در صورت امكان حاكم شرع بايد به جاى او متولى امينى معين نمايد.
 
مسأله 2805- فرشى را كه براى حسينيه وقف كرده‏اند، نمى‏شود براى نماز به مسجد ببرند، اگر چه آن مسجد نزديك حسينيه باشد.
 
مسأله 2806- اگر ملكى را براى تعمير مسجدى وقف نمايند، چنانچه آن مسجد احتياج به تعمير ندارد واحتمال هم نمى‏رود كه تا مدتى احتياج به تعمير پيدا كند، در صورتى كه غير از تعمير احتياج ديگرى نداشته باشد و عايداتش در معرض تلف و نگه‏دارى آن لغو و بيهوده باشد مى‏توانند عايدات آن ملك را به مصرف مسجدى كه احتياج به تعمير دارد برسانند ولى احتياط آن است كه با اجازه حاكم شرع باشد.
 
مسأله 2807- اگر ملكى را وقف كند كه عايدى آن را خرج تعمير مسجد نمايند و به امام جماعت و به كسى كه در آن مسجد اذان مى‏گويد بدهند در صورتى كه بدانند كه براى هر يك چه مقدار معين كرده، بايد همان طور مصرف كنند، و اگر يقين نداشته باشند، بايد اول مسجد را تعمير كنند و اگر چيزى زياد آمد بين امام جماعت وكسى كه اذان مى‏گويد به‏طور مساوى قسمت نمايند و بهتر آن است كه اين دو نفر در تقسيم با يكديگر صلح كنند.