+++++++++++++ mojtabatehrani.ir - پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی حاج آقا مجتبی تهرانی
رساله توضیح المسایل
 
احكام مُساقات
مسأله 2349- اگر انسان با كسى به اين قسم معامله كند كه درخت‏هاى ميوه‏اى را كه ميوه آن مال خود او است، يا اختيار ميوه‏هاى آن با او است تا مدت معينى به آن كس واگذار كند كه تربيت نمايد و آب دهد و به مقدارى كه قرار مى‏گذارند از ميوه آن بردارد، اين معامله را مساقات مى‏گويند.
 
مسأله 2350- معامله مساقات در درخت هايى كه مثل بيد و چنار ميوه نمى‏دهد صحيح نيست، ولى در مثل درخت حنا كه از برگ آن استفاده مى‏كنند يا درختى كه از گل آن استفاده مى‏كنند اشكال ندارد.
 
مسأله 2351- در معامله مساقات لازم نيست صيغه بخوانند بلكه اگر صاحب درخت به قصد مساقات آن را واگذار كند وكسى كه كار مى‏كند به همين قصد تحويل بگيرد معامله صحيح است.
 
مسأله 2352- مالك و كسى كه تربيت درختها را به عهده مى‏گيرد، بايد مكلف و عاقل باشند و كسى آن‏ها را مجبور نكرده باشد، و نيز بايد حاكم شرع آنان را از تصرف در مال خودشان منع نكرده باشد، بلكه اگر در حال بالغ شدن سفيه باشند اگر چه حاكم شرع منع نكرده باشد معامله ايشان صحيح نيست.
 
مسأله 2353- مدت مساقات بايد معلوم باشد و اگر اول آن را معين كنند وآخر آن را موقعى قرار دهند كه ميوه آن سال به دست مى‏آيد صحيح است.
 
مسأله 2354- بايد سهم هر كدام نصف يا ثلث حاصل و مانند اين‏ها باشد و اگر قرار بگذارند كه مثلاً صد من از ميوه‏ها مال مالك و بقيه مال كسى باشد كه كار مى‏كند، معامله باطل است.
 
مسأله 2355- بايد قرار معامله مساقات را پيش از ظاهر شدن ميوه بگذارند و اگر بعد از ظاهر شدن ميوه و پيش از رسيدن آن قرار بگذارند پس اگر كارى مانند آبيارى كه براى تربيت درخت لازم است باقى مانده باشد، معامله صحيح است، وگرنه اشكال دارد، اگر چه احتياج به كارى مانند چيدن ميوه و نگه‏دارى آن داشته باشد.
 
مسأله 2356- معامله مساقات در بوته خربزه و خيار و مانند اين‏ها صحيح نيست.
 
مسأله 2357- درختى كه از آب باران يا رطوبت زمين استفاده مى‏كند و به آبيارى احتياج ندارد، اگر به كارهاى ديگر مانند بيل زدن و كود دادن محتاج باشد، معامله مساقات در آن صحيح است، ولى چنانچه آن كارها در زياد شدن يا خوب شدن ميوه اثرى نداشته باشد معامله مساقات اشكال دارد.
 
مسأله 2358- دو نفرى كه مساقات كرده‏اند، با رضايت يكديگر مى‏توانند معامله را به‏هم بزنند، و نيز اگر در ضمن خواندن صيغه مساقات شرط كنند كه هر دو، يا يكى از آنان حق به هم زدن معامله را داشته باشند، مطابق قرارى كه گذاشته‏اند، به هم زدن معامله اشكال ندارد بلكه اگر در معامله شرطى كنند وعملى نشود، كسى كه براى نفع او شرط كرده‏اند، مى‏تواند معامله را به هم بزند.
 
مسأله 2359- اگر مالك بميرد، معامله مساقات به‏هم نمى‏خورد و ورثه‏اش به جاى او هستند.
 
مسأله 2360- اگر كسى كه تربيت درختها به او واگذار شده بميرد چنانچه در عقد شرط نكرده باشند كه خودش آن‏ها را تربيت كند، ورثه‏اش به جاى او هستند، و چنانچه خودشان عمل را انجام ندهند و اجير هم نگيرند، حاكم شرع از مال ميت اجير مى‏گيرد و حاصل را بين ورثه ميت و مالك قسمت مى‏كند و اگر شرط كرده باشند كه خود او درختها را تربيت نمايد، پس‏اگر قرار گذاشته‏اند كه به ديگرى واگذار نكند، با مردن او معامله به هم مى‏خورد، و اگر قرار نگذاشته‏اند مالك مى‏تواند عقد را به هم بزند، يا راضى شود كه ورثه او يا كسى كه آن‏ها اجيرش مى‏كنند، درختها را تربيت نمايد.
 
مسأله 2361- اگر شرط كند كه تمام حاصل براى مالك باشد، مساقات باطل است، وميوه مال مالك مى‏باشد و كسى كه كار مى‏كند نمى‏تواند مطالبه اجرت نمايد ولى اگر باطل بودن مساقات به جهت ديگر باشد، مالك بايد مزد آبيارى و كارهاى ديگر را به مقدار معمول به كسى كه درختها را تربيت كرده بدهد.
 
مسأله 2362- اگر زمينى را به ديگرى واگذار كند كه در آن درخت بكارد و آنچه عمل مى‏آيد مال هر دو باشد، معامله باطل است پس اگر درختها مال صاحب زمين بوده، بعد از تربيت هم مال او است و بايد مزد كسى كه آن‏ها را تربيت كرده بدهد، و اگر مال كسى بوده كه آن‏ها را تربيت كرده بعد از تربيت هم مال او است ومى‏تواند آن‏ها را بكند، ولى بايد گودال‏هايى را كه به واسطه كندن درختها پيدا شده پر كند و اجاره زمين را از روزى كه درختها را كاشته به صاحب زمين بدهد، و مالك هم مى‏تواند او را مجبور نمايد كه درختها را بكند و اگر به واسطه كندن درخت عيبى در آن پيدا شود، بايد تفاوت قيمت آن را به صاحب درخت بدهد و نمى‏تواند او را مجبور كند كه با اجازه يا بدون اجازه درخت را در زمين باقى بگذارد.