+++++++++++++ mojtabatehrani.ir - پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی حاج آقا مجتبی تهرانی
رساله توضیح المسایل
 
مصرف خمس
مسأله 1911- خمس را بايد دو قسمت كنند: يك قسمت آن سهم سادات است، بنابر احتياط واجب بايد با اذن مجتهد جامع الشرايط به سيد فقير، يا سيد يتيم، يا به سيدى كه در سفر درمانده شده بدهند و نصف ديگر آن سهم امام عليه السلام است كه در اين زمان بايد به مجتهد جامع الشرايط بدهند يا به مصرفى كه او اجازه مى‏دهد برسانند.
 
مسأله 1912- سيد يتيمى كه به او خمس مى‏دهند، بايد فقير باشد ولى به سيدى كه در سفر درمانده شده، اگر در وطنش فقير هم نباشد مى‏شود خمس داد.
 
مسأله 1913- به سيدى كه در سفر درمانده شده، اگر سفر او سفر معصيت باشد، نبايد خمس بدهند.
 
مسأله 1914- به سيدى كه عادل نيست مى‏شود خمس داد ولى به سيدى كه دوازده امامى نيست، نبايد خمس بدهند.
 
مسأله 1915- به سيدى كه معصيت كار است، اگر خمس دادن كمك به معصيت او باشد، نمى‏شود خمس داد و به سيدى هم كه آشكارا معصيت مى‏كند، اگر چه دادن خمس كمك به معصيت او نباشد، بنابر احتياط واجب نبايد خمس بدهند.
 
مسأله 1916- اگر كسى بگويد سيدم نمى‏شود به او خمس داد مگر آن كه دو نفر عادل، سيد بودن او را تصديق كنند يا در بين مردم به طورى معروف باشد كه انسان يقين يا اطمينان پيدا كند كه سيد است.
 
مسأله 1917- به كسى كه در شهر خودش مشهور باشد سيد است، اگر به سيد بودن به او اطمينان پيدا كند مى‏شود به او خمس داد.
 
مسأله 1918- كسى كه زنش سيده است بنابر احتياط واجب نبايد به‏او خمس بدهد كه به مصرف مخارج خودش برساند، ولى اگر مخارج ديگران بر آن زن واجب باشد و نتواند مخارج آنان را بدهد، جايز است انسان خمس به آن زن بدهد كه به مصرف آنان برساند. و هم چنين اگر زن مخارج ديگرى دارد كه به آن محتاج است و بر شوهرش واجب نيست، جايز است شوهر از بابت خمس به زن بدهد كه به مصرف آن مخارج برساند.
 
مسأله 1919- اگر مخارج سيده‏اى كه زوجه انسان نيست بر انسان واجب باشد بنابر احتياط واجب، نمى‏تواند از خمس خوراك و پوشاك او را بدهد، ولى اگر مقدارى خمس ملك او كند كه به مصرف ديگرى غير مخارج خودش كه بر خمس دهنده واجب است برساند مانعى ندارد.
 
مسأله 1920- به سيد فقيرى كه مخارجش بر ديگرى واجب است واو نمى‏تواند مخارج آن سيد را بدهد، مى‏شود خمس داد.
 
مسأله 1921- احتياط واجب آن است كه بيشتر از مخارج يك سال به يك سيد فقير خمس ندهند.
 
مسأله 1922- اگر در شهر انسان سيد مستحقى نباشد و احتمال هم ندهد كه پيدا شود، يا نگه‏دارى خمس تا پيدا شدن مستحق ممكن نباشد، بايد خمس را به شهر ديگرى ببرد. و به مستحق برساند و احتياط آن است كه مخارج بردن آن را از خمس بر ندارد و اگر خمس از بين برود، چنانچه در نگه‏دارى آن كوتاهى كرده، بايد عوض آن را بدهد و اگر كوتاهى نكرده، چيزى بر او واجب نيست.
 
مسأله 1923- هر گاه در شهر خودش مستحقى نباشد ولى احتمال دهد كه پيدا شود اگر چه نگه‏دارى خمس تا پيدا شدن مستحق ممكن باشد مى‏تواند خمس را به شهر ديگر ببرد، و چنانچه در نگه‏دارى آن كوتاهى نكند و تلف شود، نبايد چيزى بدهد. ولى نمى‏تواند مخارج بردن آن را از خمس بردارد.
 
مسأله 1924- اگر در شهر خودش مستحق پيدا شود، باز هم مى‏تواند خمس را به شهر ديگر ببرد و به مستحق برساند، ولى مخارج بردن آن را بايد از خودش بدهد ودر صورتى كه خمس از بين برود، اگر چه در نگه‏دارى آن كوتاهى نكرده باشد ضامن است.
 
مسأله 1925- اگر با اذن حاكم شرع خمس را به شهر ديگر ببرد و از بين برود لازم نيست دوباره خمس بدهد و هم چنين است اگر به كسى بدهد كه از طرف حاكم شرع وكيل بوده كه خمس را بگيرد و از آن شهر به شهر ديگر ببرد.
 
مسأله 1926- اگر خمس را از خود مال ندهد وبا اذن حاكم شرع از جنس ديگر بدهد، بايد به قيمت واقعى آن جنس حساب كند، و چنانچه گرانتر از قيمت حساب كند، اگر چه مستحق به‏آن قيمت راضى شده باشد، بايد مقدارى را كه‏زياد حساب كرده بدهد.
 
مسأله 1927- كسى كه از مستحق طلب‏كار است و مى‏خواهد طلب خود را بابت خمس حساب كند، بنابر احتياط واجب بايد خمس را به او بدهد و بعد مستحق بابت بدهى خود به او برگرداند. ولى اگر با اذن حاكم شرع باشد اين احتياط لازم نيست.
 
مسأله 1928- مستحق نمى‏تواند خمس را بگيرد و به خمس دهنده ببخشد، ولى كسى كه مقدار زيادى خمس بدهكار است و فقير شده و اميد دارا شدنش هم نمى‏رود و مى‏خواهد مديون اهل خمس نباشد، اگر مستحق با اذن مجتهد، سهم سادات را از او بگيرد و به ميل و رغبت خودش در صورتى كه مطابق شأنش باشد آن را به او ببخشد اشكال ندارد.
 
مسأله 1929- اگر خمس را با حاكم شرع يا وكيل او يا با سيد دست گردان كند و بخواهد در سال بعد بپردازد نمى‏تواند از منافع آن سال كسر نمايد پس اگر مثلاً هزار تومان دست گردان كرده واز منافع سال بعد دو هزار تومان بيشتر از مخارجش داشته باشد بايد خمس دو هزار تومان را بدهد و هزار تومانى را كه بابت خمس بدهكار است از بقيه بپردازد.