+++++++++++++ mojtabatehrani.ir - پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی حاج آقا مجتبی تهرانی
رساله توضیح المسایل
 
شرايط اعتكاف
    شرط اول: شخص عاقل باشد، بنابراين اعتكاف از شخص ديوانه اگر چه ادوارى باشد، و از شخص مست و مانند او از كسانى كه فاقد عقل مى‏باشند صحيح نيست.
    شرط دوم: نيت، و در آن بعد از تعيين كردن قصد قربت و اخلاص، چيز ديگرى از قبيل، قصد وجوب و استحباب معتبر و لازم نيست. و وقت نيت در اعتكاف، اول طلوع فجر روز اول است، و جايز نيست تأخير انداختن از آن وقت ولى جايز است كه در اول شب يا در بين شب، اعتكاف را شروع كند و از همان زمان شروع نيت اعتكاف مى‏كند. بلكه احتياط آن است كه شب اول را نيز در اعتكاف داخل كند و از شب اول نيت كند.
شرط سوم: روزه گرفتن، پس اعتكاف بدون روزه گرفتن صحيح نيست و معتبر نيست در روزه كه براى اعتكاف باشد بلكه روزه غير اعتكاف هم كفايت مى‏كند، چه واجب باشد و چه مستحب، براى خودش انجام دهد يا براى ديگرى و اگر اعتكاف در غير ماه مبارك رمضان بود، چه براى خودش باشد و چه براى ديگرى، چه نذر باشد و چه غير نذر باشد، و چه اجير شده باشد يا اجير نشده باشد، چه روزه قضا باشد يا نباشد، و چه روزه قضاى خودش باشد و چه نباشد صحيح است.
شرط چهارم: اعتكاف بايد كمتر از سه روز و دو شب بين سه روز نباشد امابيشتر از آن مانعى ندارد و محدود به حد معينى نيست ولى هر دو روزى را كه روزه گرفت، روزه روز سوم بر او واجب مى‏شود، مثلاً اگر پنج روز اعتكاف كند روزه روز ششم واجب است و روز عبارت است از طلوع فجر تا هنگام مغرب شرعى پس اگر اعتكاف كند از طلوع فجر روز اول تا مغرب شرعى روز سوم كافى است.
شرط پنجم: آن‏كه اعتكاف در يكى از ساجد چهارگانه- مسجد الحرام، مسجد النبى صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم ، مسجد كوفه، و مسجد بصره باشد و اعتكاف كردن در مسجد جامع هر شهر به قصد رجاء اشكال ندارد.
شرط ششم: معتبر است اذن كسى را كه انسان اجير او شده كه در آن مدت، تمام كارهايش براى او باشد كه يكى از كارهاى او اعتكاف است و الّا، اذن غير او معتبر نيست، و اذن شوهر براى همسرش معتبر است اگر اعتكاف منافى با حق شوهر باشد و هم چنين اذن پدر و مادر نسبت به فرزندشان، اگر اعتكاف مستلزم اذيت آن‏ها باشد ولى اگر مستلزم اذيت آن‏ها نباشد، اذن آن‏ها لازم نيست اگر چه احتياط آن است كه فرزند از آن‏ها اذن بگيرد.
هفتم: استمرار داشتن ماندن در مسجد، بنابراين اگر عمداً و با اختيار براى غير آن جهاتى كه بيرون رفتن را تجويز مى‏كند از مسجد بيرون رود، اعتكاف باطل مى‏شود اگر چه جاهل به حكم باشد. البته اگر از روى فراموشى يا اكراه بيرون رود، اعتكاف باطل نمى‏شود، و هم چنين است اگر به حكم عقل يا شرع و يا به حسب متعارف ناچار باشد و بيرون رود، مانند اين‏كه قضاى حاجت، بول يا غايط كند و يا براى غسل جنابت و مانند اين‏ها خارج شود اعتكافش باطل نمى‏شود، و غسل كردن در مسجد الحرام و مسجد النبى صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم ، جايز نيست و بر او واجب است تيمم كند و براى غسل كردن از مسجد خارج شود و در ساير مساجد هم اگر لازمه غسل كردن توقف يا آلوده كردن مسجد باشد، جايز نيست، و گر نه جايز است. بلكه در اين صورت غسل كردن در مسجد احوط است، اگر چه براى غسل، بيرون رفتن جايز است.
 
مسئله 1808- براى صحيح بودن اعتكاف، بلوغ شرط نيست و بنابر اقوا از كودك غير مميز هم صحيح است.
 
مسئله 1809- عدول كردن از اعتكافى به اعتكاف ديگر جايز نيست، اگر چه در وجوب و استحباب يكسان باشند هم چنانكه عدول كردن از نيابت شخصى به نيابت شخص ديگر جايز نيست و نيز عدول كردن از نيابت ديگرى به اعتكاف براى خود و بر عكس جايز نيست.
 
مسئله 1810- در دو روز اول اعتكاف مستحبى مى‏تواند از اعتكاف دست بكشد ولى بعد از تمام شدن دو روز اول اعتكاف روز سوم واجب است، بلكه بعد از هر دو روز اعتكاف، سومين روز آن واجب مى‏شود، بنابر اقوا در سومين روز اول و سومين روز دوم يعنى روز ششم و بنابر احتياط واجب در بقيه سومين روزها ( مانند روز نهم و دوازدهم و ... ) و اما اعتكافى را كه نذر كرده است اگر معين باشد قطع آن مطلقاً حتى در روز اول و دوم جايز نيست و گرنه در حكم اعتكاف مستحبى است.
 
مسئله 1811- بايد روزهاى اعتكاف متصل به هم باشد و چنانچه قبلاً گفته شد، دو شب وسط در اعتكاف داخل است پس اگر اعتكاف سه روز جدا از هم و يا بدون شب‏هاى وسط آن را نذر كند، نذرش باطل است، اگر مقصودش اعتكاف شرعى باشد، و همچنين است اگر يك روز يا دو روز را به شرط آن‏كه زيادتر نشود، نذر كند، ( نذرش باطل است ) البته اگر مقيد نكند كه زيادتر از يك روز يا دو روز نباشد صحيح است و بايد يك روز يا دو روز بر آن بيفزايد.
 
مسئله 1812- اگر اعتكاف يك ماه را نذر كند، ما بين هلال ماه اول تا هلال ماه دوم مجزى است، اگر چه از سى روز كمتر باشد، لكن در اين صورت بنابر احتياط مستحب يك روز به آن ضميمه كند.
 
مسئله 1813- يك اعتكاف بايد در يك مسجد انجام گيرد بنابراين انجام آن در دو مسجد جايز نيست، اگر چه به هم متصّل باشند، مگر آن كه يك مسجدحساب شوندو اگر تمام كردن آن در محلى كه نيت اعتكاف كرده، بخاطر ترس يا خراب شدن و مانند آن ممكن نباشد، اعتكاف باطل مى‏شود و تمام كردن آن در مسجد جامع ديگرى براى او كافى است.
 
مسئله 1814- پشت بامها و سردابها و محراب‏هاى مساجد جزء مساجد است، و مادامى كه نداند آن‏ها جزء مسجد نيستند در حكم مسجد مى‏باشند بر خلاف چيزهايى كه بر مسجد افزوده مى‏شود، مثل راهرو و دهليز كه اين چيزها تا وقتى كه نداند جزء مسجد است از مسجد حساب نمى‏شود و از آن جمله است حرمين شريفين مسلم بن عقيل عليه‏السلام و هانى بن عروة رحمة الله عليه، كه ظاهراً خارج از مسجد كوفه است.
 
مسئله 1815- اگر جاى مخصوصى را از مسجد براى اعتكاف معين كند متعيّن نمى‏شود و لازم نيست همان‏جا اعتكاف كند و قصدش لغو است.
 
مسئله 1816- از موارد ناچارى كه بيرون رفتن از مسجد را مباح مى‏كند، اقامه شهادت و عيادت مريض است اگر ارتباطش به مريض به حدى باشد كه عرفاً عيادش جزء امورى كه ناچار از آن است به حساب آيد و هم چنين است تشييع جنازه و بدرقه و استقبال مسافر و مانند آن اگر چه هيچ يك از آن‏ها بر او معين نباشد و ميزان كلى در اين موارد براى انجام كارى است كه عقلاً يا شرعاً و يا عرفاً بيرون رفتن از مسجد براى آن باشد، چه از كارهاى واجب باشد و چه از كارهاى مستحب و چه مربوط به امور دنيا باشد و چه آخرت، و چه ترك آن زيانى داشته باشد و چه نداشته باشد. البته احتياط آن است كه مراعات كند تا نزديكترين راه را انتخاب كند و به مقدار ضرورت و نياز اكتفا نمايد و وقتى از مسجد بيرون رفت در صورت امكان نبايد در سايه بنشيند و احتياط مستحب آن است كه اصلاً ننشيند مگر اين‏كه ناچار باشد بلكه احتياط مستحب آن است كه در سايه راه نرود اگر چه بنابر اقوا جايز است، و اما خارج شدن از مسجد محل اعتكاف براى رفتن به نماز جماعت در غير مكه معظمة محل اشكال است.
 
مسئله 1817- اگر در مسجد جنب شود و غسل كردن در آن‏جا بدون توقف يا آلوده كردن مسجد، ممكن نباشد، بايد بيرون رود و حكم مسجد الحرام و مسجد النبى صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم قبلاً گذشت كه به هيچ وجه غسل در آن‏ها جايز نيست، و اگر براى غسل بيرون نرود اعتكافش باطل است، زيرا توقف جنب در مسجد حرام است.
 
مسئله 1818- اگر كسى را كه قبل از او در مسجد اعتكاف كرده كنار زند، و خود در جاى او براى اعتكاف بنشيند اعتكاف او اشكال دارد و همچنين اگر بر فرش غصبى بنشيند، مگر اين‏كه جاهل به غصب باشد يا غصبى بودن آن را فراموش كرده باشد، كه در اين صورت اعتكافش اشكال ندارد.
 
مسئله 1819- اگر بيرون بودن از مسجد در مواردى كه ناچار است به قدرى طول بكشد كه صورت اعتكاف محو شود اعتكاف باطل مى‏شود.
 
مسئله 1820- شخصى كه اعتكاف مى‏كند مى‏تواند هنگام نيت كردن شرط كند كه اگر براى او عذرى پيش آيد حتى در روز سوم بتواند دست از اعتكاف بردارد اگر چه عذر او عرفى و معمولى باشد و اما اين‏كه اگر شرط كند كه از اعتكاف برگردد بدون اين‏كه كارى برايش پيش آيد، محل اشكال است. و احتياط واجب آن است كه اين شرط را در حال شروع اعتكاف بنمايد.