+++++++++++++ mojtabatehrani.ir - پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی حاج آقا مجتبی تهرانی
رساله توضیح المسایل
 
احكام نماز جمعه
مسأله 1531- كسى كه نماز جمعه را به امامى اقتدا كرده مى‏تواند نماز عصر را نيز به همان امام اقتدا كند، ولى اگر بخواهد احتياطا نماز ظهر را هم بخواند بايد پس از پايان نماز جماعت مجددا نماز ظهر و عصر را به طور فرادى به جا آورد مگر اين‏كه امام هم بعد از خواندن نماز جمعه احتياطا نماز ظهر را به جا آورده باشد كه در اين صورت اگر مأموم نيز همين‏طور عمل كرده لازم نيست نماز عصر را تكرار كند.
 
مسأله 1532- اگر امام و مأموم بخواهند پس از نماز جمعه نماز ظهر را احتياطا به جا آورند مى‏توانند آن را به جماعت برگزار كنند ولى مأمومى كه در نماز جمعه شركت نكرده اگر به اين نماز احتياطى اقتدا كند از نماز ظهر او مجزى نيست وبايد آن را اعاده نمايد.
 
مسأله 1533- اگر مأمومى كه ركوع ركعت اول امام جمعه را درك كرده به علت كثرت جمعيت يا غير آن نتواند در سجده‏ها با امام همراهى كند در اين صورت اگر بتواند (پس از قيام امام براى ركعت دوم) سجده‏ها را خود به جا آورده و قبل از ركوع يا در حين آن به امام ملحق شود، نمازش صحيح است. والاّ بايد به حال خود باقى بماند تا امام به سجده‏هاى ركعت دوم برسد آنگاه دو سجده را به نيت سجده‏هاى ركعت اول نماز خود همراه امام به جا آورد و سپس ركعت دوم را فرادى بخواند و نمازش صحيح است. ولى اگر آن‏ها را به نيت سجده‏هاى ركعت دوم و يا به نيت متابعت امام انجام دهد احتياط واجب آن است كه از آن دو سجده صرفنظر كرده و دو سجده ديگر به نيت سجده‏هاى ركعت اول به جا آورده و سپس به ركعت دوم بپردازد و پس از اتمام نماز، نماز ظهر را به جا آورد.
 
مسأله 1534- اگر مأموم به قصد اتصال به نماز، در ركوع ركعت دوم تكبير بگويد و به ركوع برود ولى شك كند كه ركوع امام را درك كرده يا نه، نماز جمعه او محقق نمى‏شود و احتياط واجب آن است كه نماز را به نيت نماز ظهر به پايان برساند و سپس نماز ظهر را اعاده كند.
 
مسأله 1535- اگر مأمومين پس از اتمام خطبه‏ها و شروع نماز امام، از اقتدا به او خود دارى كنند و امام را تتنها بگذارد نماز جمعه منعقد نشده و باطل است و امام مى‏تواند آن نماز را رها نموده و به نماز ظهر بپردازد، ولى احتياط مستحب آن است كه نيت خود را به ظهر برگرداند و پس از اتمام آن مجددا نماز ظهر را بخواند و احتياط بيشتر در آن است كه نماز را با همان نيت نماز جمعه تمام كند و سپس نماز ظهر را به جا آورد.
 
مسأله 1536- اگر نماز جمعه با عدد كامل (حداقل 4 نفر به اضافه امام) منعقد شود - و لو اين‏كه فقط تكبير آن را گفته باشند، و سپس متفرق شوند، نماز باطل مى‏شود چه همه مأمومين يا بعضى از آن‏ها متفرق شوند و امام باقى بماند و چه بر عكس، چه يك ركعت كامل نماز را خوانده باشند و چه كمتر ولى احتياط مستحب آن است كه باقيمانده‏ها نماز جمعه را تمام كنند و سپس نماز ظهر را هم به جا آوردند اما اگر بعضى از آن‏ها در اواخر ركعت دوم بلكه بعد از ركوع ركعت دوم متفرق شوند نماز جمعه صحيح است و احتياط مستحب آن است كه پس از آن نماز ظهر را هم به جا آورند.
 
مسأله 1537- اگر عدد مأمومين بيش از حد لازم - 4 نفر - براى نماز جمعه باشد پراكندگى عده‏اى از آن‏ها مطلقا ضرر ندارد به شرط آن‏كه افراد باقيمانده از - 4 نفر - كمتر نباشند.
 
مسأله 1538- اگر - 5 نفر - (يا بيشتر)، براى نماز جمعه مهيا شوند ولى در اثناء خطبه‏ها يا بعد از آن‏ها و قبل از اقامه نماز متفرق شوند و برنگردند به طورى كه كمتر از - 5 نفر - باقى مانده باشند وظيفه افراد باقى مانده نماز ظهر است.
 
مسأله 1539- در صورتى كه قبل از انجام مسماى واجب در خطبه (يعنى حداقلى از واجبات خطبه‏ها كه بتوان آن‏ها را خطبه ناميد) عده‏اى از مأمومين متفرق شوند و كمتر از - 4 نفر - بمانند و پس از مدت كوتاهى برگردند (به طورى كه عدد لازم - 5 نفر - كامل شود) اگر امام در اين فاصله سكوت كرده باشد، پس از مراجعت مأمومين بايد از نقطه‏اى كه خطبه را قطع نموده ادامه دهد ولى اگر (با وجود تقليل مأمومين از حد نصاب لازم) خطبه را ادامه داده و جريان امر به صورتى بوده كه افراد پراكنده صداى او را نشنيده‏اند، بايد پس از مراجعت آن‏ها و تكميل عدد لازم، آن قسمت را كه در غياب آن‏ها خوانده اعاده كند، و اگر زمان بازگشت مأمومين طولانى باشد به طور كه عرفا به يك پارچگى خطبه لطمه بزند بايد امام خطبه را اعاده كند، چنانچه اگر با ورود مأمومين جديد هم عدد لازم - 5 نفر - كامل بشود اعاده خطبه ضرورى است.
 
مسأله 1540- اگر مأمومين بعد از خطبه يا در اثناى آن متفرق شوند (به طورى كه كمتر از 5 نفر باقى بمانند) و سپس برگردند تا عدد لازم كامل شود در صورتى كه مسماى خطبه محقق شده باشد اعاده خطبه واجب نيست، گرچه مدت تفرق طولانى باشد، و در صورتى كه مسماى خطبه محقق نشده باشد، اگر علت تفرق، انصراف مأمومين از نماز جمعه بوده احتياط واجب آن است كه پس از بازگشت آن‏ها، امام، خطبه‏ها را از نو بخواند (و لو اين‏كه مدت تفرق كم باشد) و اگر علت تفرق و پراكندگى امرى نظير باران و غيره بوده در اين صورت اگر مدت آن به قدرى طولانى شود كه عرفا به يك پارچگى خطبه لطمه بزند واجب است خطبه‏ها را از نو بخواند والاّ خطبه قبلى را ادامه مى‏دهد و صحيح است.
 
مسأله 1541- اگر در جايى نماز جمعه برگزار شد نبايد در فاصله‏اى كمتر از يك فرسخ شرعى نماز جمعه ديگرى منعقد شود. پس اگر با فاصله يك فرسخ شرعى دو نماز جمعه اقامه شود هر دو صحيح است. لازم به تذكر است كه ميزان در مسافت، محل نماز جمعه است نه شهرى كه نماز جمعه در آن تشكيل شده است. بنابراين در شهرهاى بزرگى كه طول آن چند فرسخ است مى‏توان چند نماز جمعه تشكيل داد.
 
مسأله 1542- احتياط مستحب آن است كه قبل از اقامه نماز جمعه مطمئن شوند كه در كمتر از حد مقرر نماز جمعه ديگرى قبل از آن‏ها و يا مقارن آن‏ها برگزار نشده و نمى‏شود.
 
مسأله 1543- اگر دو نماز جمعه در يك زمان و با فاصله كمتر از حد معين (يك فرسخ شرعى) تشكيل شود هر دو باطل است. ولى اگر يكى از آن‏ها قبلاً شروع شده و لو فقط تكبيرة الاحرام را گفته باشد، ديگرى باطل است. چه نمازگزاران بدانند كه قبل از آن‏ها يا بعد از آن‏ها نماز جمعه ديگرى در فاصله كمتر برقرار شده و يا مى‏شود و چه ندانند، و ميزان در صحت، تقدم در نماز است نه در خطبه‏ها. بنابراين اگر يكى از دو نماز جمعه در خطبه‏ها مقدم بوده، اما نماز دوم در شروع نماز تقدم داشته نماز دوم صحيح و اولى باطل خواهد بود.
 
مسأله 1544- اگر يقين دارند كه در فاصله كمتر از حد لازم (يك فرسخ شرعى) نماز جمعه‏اى بر پا شده ولى شك دارند كه آن نماز قبلاً برگزار شده يا نه، و يا شك دارند كه آن نماز مقارن با آن‏ها برگزار مى‏شود يا نه، در هر دو صورت مى‏توانند خود نماز جمعه‏اى تشكيل دهند و همچنين است در صورتى كه نسبت به اصل انعقاد نماز جمعه ديگر اطمينان نداشته باشند.
 
مسأله 1545- اگر پس از پايان نماز جمعه متوجه شوند كه نماز جمعه ديگرى در كمتر از حد مقرر تشكيل شده و هر يك از دو گروه احتمال دهد كه قبل از ديگرى به اقامه جمعه پرداخته، بر هيچ يك اعاده جمعه و نيز نماز ظهر واجب نيست. گر چه قول به وجوب اعاده، مطابق احتياط است، ولى اگر گروه سومى خواسته باشند در همان محدود اقامه جمعه ديگرى بنمايند، بايد يقين داشته باشند كه آن دو نماز جمعه باطل است و اگر احتمال صحت يكى از آن دو را بدهند نمى‏توانند اقامه جمعه ديگرى بنمايند.
 
مسأله 1546- در زمان غيبت ولى عصر(عج) كه نماز جمعه واجب تعيينى نيست خريد و فروش و ساير معاملات پس از اذان جمعه حرام نيست.