+++++++++++++ mojtabatehrani.ir - پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی حاج آقا مجتبی تهرانی
رساله توضیح المسایل
 
كيفيت نماز جمعه
مسأله 1513- نماز جمعه دو ركعت است و كيفيت آن مانند نماز صبح است. و مستحب است كه حمد و سوره با صداى بلند خوانده شود و در ركعت اول بعد از حمد، سوره جمعه و در ركعت دوم، سوره منافقون را قرائت نمايند.
 
مسأله 1514- نماز جمعه داراى دو قنوت است، قنوت اول قبل از ركوع ركعت اول و قنوت دوم پس از ركوع ركعت دوم است.
 
مسأله 1515- نماز جمعه داراى دو خطبه است كه مانند اصل نماز واجب بوده و بايد توسط امام جمعه ايراد شود. بدون اين دو خطبه نماز جمعه محقق نمى‏شود.
 
مسأله 1516- واجب است دو خطبه را قبل از نماز جمعه بخواند و اگر اول نماز جمعه را به جا آورد باطل است و در صورتى كه وقت باقى است بايد پس از ايراد خطبه‏ها مجددا نماز جمعه را بخواند ولى اگر نسبت به حكم مسأله جاهل بوده يا اشتباه كرده، اعاده خطبه‏ها لازم نيست بلكه اعاده نماز هم لازم نيست.
 
مسأله 1517- جائز است دو خطبه نماز جمعه قبل از ظهر شرعى ايراد شود به طورى كه پايان خطبه‏ها با ظهر شرعى مصادف باشد. ولى احتياط مستحب آن است كه آن‏ها را در وقت ظهر بخواند.
 
مسأله 1518- در خطبه اول واجب است حمد الهى گر چه به هر لفظى كه حمد الهى محسوب شود جائز است، ولى احتياط مستحب آن است كه به لفظ جلاله «اللّه‏» باشد و احتياط واجب آن است كه پس از آن به ثناى الهى بپردازد و سپس به پيغمبر اسلام دورد فرستد و واجب است مردم را به تقوى سفارش كند و يك سوره كوچك از قرآن را بخواند. و در خطبه دوم نيز حمد و ثناى الهى (به صورتى كه ذكر شد) و درود بر پيغمبر اسلام واجب است. و احتياط واجب آن است كه در اين خطبه نيز به تقوى سفارش كند و سوره كوچكى از قرآن تلاوت نمايد. و احتياط مستحب و مؤكد آن است كه در خطبه دوم پس از درود بر پيغمبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم و ائمه معصومين عليهم‏السلام نيز درود فرستد و براى مؤمنين استغفار كند.
و بهتر است از خطبه‏هاى منسوب به امير المؤمنين عليه‏السلام يا آنچه از ائمه معصومين عليهم‏السلام وارد شده انتخاب كند.
 
مسأله 1519- شايسته است امام خطيب، بليغ باشد و به تناسب اوضاع و احوال سخن گويد و عبارات فصيح و روان به كار برد، به حوادثى كه در سراسر عالم بر مسلمين مى‏گذرد به خصوص حوادث منطقه خود، آشنا باشد. مصالح اسلام و مسلمين را تشخيص دهد. چنان شجاع باشد كه در راه خدا از ملامت و نكوهش احدى بيم به خود راه ندهد، در اظهار حق و ابطال باطل بر حسب شرايط زمان و مكان صراحت داشته باشد، امورى از قبيل مواظبت در اوقات نماز و عمل به روش صلحا و اولياء خدا را كه موجب تأثير كلام او در مردم است رعايت كند، كارهاى او با مواعظ و وعد و وعيدهايش تطبيق نمايد، از آنچه كه موجب سبكى او و كلامش مى‏شود حتى از قبيل پر گويى، شوخى و بيهوده گويى بپرهيزد و همه اين امور را تنها براى خداوند رعايت كند و هدفش اعراض از دنياپرستى و رياست‏طلبى باشد كه سر سلسله همه گناهان است تا كلامش در جان مردم مؤثر افتد.
 
مسأله 1520- شايسته است امام خطيب در خطبه نماز جمعه مصالح دين و دنياى مسلمين را تذكر دهد و مردم را در جريان مسايل زيان بار و سودمند كشورهاى اسلامى و غير اسلامى قرار دهد و نيازهاى مسلمين را در امر معاد و معاش تذكر دهد و از امور سياسى و اقتصادى آنچه را كه در استقلال و كيان مسلمين نقش مهمى دارد گوشزد كند و كيفيت صحيح روابط آنان را با ساير ملل بيان نمايد و مردم را از دخالت‏هاى دول ستمگر و استعمارگر در امور سياسى و اقتصادى مسلمين كه منجر به استعمار و استثمار آن‏ها مى‏شود بر حذر دارد. خلاصه نماز جمعه و دو خطبه آن نظير حج و مراكز تجمع آن و نمازهاى عيد فطر و قربان و غيره از سنگرهاى بزرگى است كه متأسفانه مسلمانان از وظايف مهم سياسى خود را آن غافل مانده‏اند، چنانچه از ساير پايگاه‏هاى عظيم سياست اسلامى هم غافلند. اسلام دين سياست آن هم در همه شئون آن است و كسى كه در احكام قضايى، سياسى، اجتماعى و اقتصادى اسلام اندكى تأمل كند متوجه اين معنى مى‏شود. هر كس گمان كند دين از سياست جدا است، جاهلى است كه نه اسلام و نه سياست را مى‏شناسد.
 
مسأله 1521- مستحب است امام خطيب در زمستان و تابستان عمامه داشته باشد و ردايى از بُرد يمانى يا (عدنى) بپوشد و خود را بيارايد، تميزترين لباس‏هاى خود را بپوشد و بوى خوش بكار برد به طورى كه با وقار و سكينه باشد و قبل از خطابه هنگامى كه مؤذن اذان مى‏گويد او بر منبر نشسه باشد تا اذان به پايان رسد و خطبه را آغاز كند و هنگام صعود بر منبر خطابه روبروى مردم بايستد و سلام كند و مردم نيز با چهره‏هاى خود از او استقبال كنند و به چيزى مثل اسلحه و عصا تكيه كند. و مردم نيز خود را روبروى او قرار دهند.
 
مسأله 1522- واجب است امام جمعه شخصا و در حال ايستاده به ايراد خطبه بپردازد، و اگر نتواند خطبه‏ها را در حال ايستاده بخواند، بايد ديگرى به ايراد خطبه بپرداز و امامت نماز را هم به عهده گيرد، و اگر هيچكس براى ايراد خطبه‏ها در حال ايستاده پيدا نشود، نماز جمعه ساقط و نماز ظهر واجب است.
 
مسأله 1523- جايز نيست امام جمعه خطبه‏ها و به خصوص موعظه و توصيه به تقوى را به آهستگى ادا كند و احتياط واجب آن است كه با صداى بلند به ايراد خطبه بپردازد به طورى كه حداقل عدد لازم - 4 نفر - صداى او را بشنوند بلكه احتياط مستحب آن است كه در هنگام موعظه و سفارش به تقوى صداى خود را چنان بلند نمايد كه همه حاضرين مواعظ او را بشنوند و در مجامع بزرگ به توسط بلندگوها به خطبه بپردازد تا تشويق و تحذير و مسايل مهمّه را به گوش همگان برساند.
 
مسأله 1524- احتياط مستحب آن است كه امام در حال خطبه سخنى غير مربوط به خطبه‏ها نگويد البته در فاصله بين خطبه‏ها و نماز، سخن گفتن بلامانع است.
 
مسأله 1525- واجب است امام پس از خطبه اول مقدار كمى بنشيند و سپس به خطبه دوم بپردازد.
 
مسأله 1526- احتياط مستحب آن است كه امام و مستمعين در حال خطبه واجد طهارت كامل (كه براى نماز معتبر است) باشند.
 
مسأله 1527- احتياط مستحب آن است كه مأمومين در حال خطبه روبروى امام بوده و بيش از مقدارى كه در نماز مى‏توانند خود را از قبله منحرف كنند رو برنگردانند.
 
مسأله 1528- واجب است مأمومين به خطبه‏هاى امام گوش فرا دهند و احتياط مستحب آن است كه ساكت باشند و از حرف زدن بپرهيزند كه صحبت كردن در وقت خطبه‏ها مكروه است بلكه اگر سخن گفتن مأمومين موجب نشيندن خطبه و از بين رفتن فايده آن باشد سكوت لازم است.
 
مسأله 1529- احتياط واجب آن است كه امام جمعه در خطبه حمد الهى و درود بر پيغمبر و ائمه عليهم‏السلام را به زبان عربى ايراد نمايد، گرچه او و مستمعين او عرب نباشند، اما مى‏تواند در مقام وعظ و توصيه به تقوى به زبان ديگرى تكلم نمايد و احتياط مستحب آن است كه موعظه و آنچه را به مصالح مسلمين مربوط مى‏شود به زبان مستمعين ادا نمايد، اگر مستمعين مختلفند آن‏ها را به زبان‏هاى مختلف تكرار كند. گرچه در صورتى كه مأمومين بيش از حد نصاب - 4 نفر - باشند مى‏تواند به زبان حد نصاب - 4 نفر - اكتفا نمايد ولى احتياط در آن است كه آن‏ها را به زبان خودشان موعظه كند.
 
مسأله 1530- اذان دوم در روز جعه بدعت و حرام است.