+++++++++++++ mojtabatehrani.ir - پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی حاج آقا مجتبی تهرانی
رساله توضیح المسایل
 
سجود
مسأله 1045- نمازگزار بايد در هر ركعت از نمازهاى واجب و مستحب، بعد از ركوع دو سجده كند وسجده آن است كه پيشانى و كف دو دست و سر دو زانو و سر دو انگشت بزرگ پاها را بر زمين بگذارد.
 
مسأله 1046- دو سجده روى هم يك ركن است كه اگر كسى در نماز واجب عمدا يا از روى فراموشى هر دو را ترك كند، يا دو سجده ديگر به آن‏ها اضافه نمايد، نمازش باطل است.
 
مسأله 1047- اگر عمدا يك سجده كم يا زياد كند، نماز باطل مى‏شود و اگر سهوا يك سجده كم كند، حكم آن بعداً گفته خواهد شد.
 
مسأله 1048- اگر پيشانى را عمدا يا سهوا به زمين نگذارد، سجده نكرده است. اگر چه جاهاى ديگر به زمين برسد؛ ولى اگر پيشانى را به زمين بگذارد و سهوا جاهاى ديگر را به زمين نرساند، يا سهوا ذكر نگويد، سجده صحيح است.
 
مسأله 1049- در سجده هر ذكرى بگويد كافى است؛ ولى احتياط واجب آن است كه مقدار ذكر از سه مرتبه «سُبْحانَ اللّه‏ِ» يا يك مرتبه «سُبْحَانَ رَبِّيَ الاَْعْلَى وَ بِحَمْدِهِ» كمتر نباشد ومستحب است «سُبْحَانَ رَبِّيَ الاَْعْلَى وَ بِحَمْدِهِ» را سه يا پنج يا هفت مرتبه بگويد.
 
مسأله 1050- در سجود بايد به مقدار ذكر واجب، بدن آرام باشد و موقع گفتن ذكر مستحب هم، اگر آن را به قصد ذكرى كه براى سجده دستور داده‏اند بگويد، آرام بودن بدن لازم است.
 
مسأله 1051- اگر پيش از آن كه پيشانى به زمين برسد و بدن آرام بگيرد، عمدا ذكر سجده را بگويد، يا پيش‏از تمام شدن ذكر عمدا سر از سجده بردارد، نماز باطل است.
 
مسأله 1052- اگر پيش از آن كه پيشانى به زمين برسد و بدن آرام گيرد، سهوا ذكر سجده را بگويد و پيش از آن كه سر از سجده بردارد، بفهمد اشتباه كرده، بايد دوباره در حال آرام بودن، ذكر را بگويد.
 
مسأله 1053- اگر بعد از آن كه سر از سجده برداشت، بفهمد كه پيش از آرام گرفتن بدن ذكر را گفته يا پيش از آن كه ذكر سجده تمام شود سر برداشته، نمازش صحيح است.
 
مسأله 1054- اگر موقعى كه ذكر سجده را مى‏گويد، يكى از هفت عضو را عمدا از زمين بردارد، نماز باطل مى‏شود ولى موقعى كه مشغول گفتن ذكر نيست، اگر غير پيشانى جاهاى ديگر را از زمين بردارد و دوباره بگذارد، اشكال ندارد.
 
مسأله 1055- اگر پيش از تمام شدن ذكر سجده سهوا پيشانى را از زمين بردارد، نمى‏تواند دوباره بزمين بگذارد وبايد آن‏را يك سجده حساب كند، ولى اگر جاهاى ديگر را سهوا از زمين بردارد، بايد دو مرتبه به زمين بگذارد و ذكر را بگويد.
 
مسأله 1056- بعد از تمام شدن ذكر سجده اول بايد بنشيند تا بدن آرام گيرد و دوباره به سجده رود.
 
مسأله 1057- جاى پيشانى نمازگزار بايد از جاهاى زانوهايش پست‏تر و بلند تر از چهار انگشت بسته نباشد، بلكه احتياط واجب آن است كه جاى پيشانى او از جاى انگشتانش پست‏تر و بلند تر از چهار انگشت بسته نباشد.
 
مسأله 1058- در زمين سراشيب كه سراشيبى آن درست معلوم نيست، احتياط واجب آن است كه جاى پيشانى نمازگزار از جاى انگشت‏هاى پا و سر زانوهاى او بيش از چهار انگشت بسته بلند تر نباشد.
 
مسأله 1059- اگر پيشانى را سهوا به چيزى بگذارد كه از جاى انگشت‏هاى پا و سر زانوهاى او بلند تر از چهار انگشت بسته است، چنانچه بلندى آن به‏قدرى است كه نمى‏گويند در حال سجده است، مى‏تواند سر را بردارد و به چيزى كه بلندى آن به اندازه چهار انگشت بسته يا كمتر است بگذارد و مى‏تواند سر را به‏روى آنچه به‏اندازه چهار انگشت يا كمتر است بكشد، و اگر بلندى آن به‏قدرى است كه مى‏گويند در حال سجده است، احتياط واجب آن است كه پيشانى را از روى آن به‏روى چيزى كه بلندى آن به اندازه چهار انگشت بسته يا كمتر است بكشد، واگر كشيدن پيشانى ممكن نيست، بنابر احتياط واجب بايد نماز را تمام كند و دوباره بخواند.
 
مسأله 1060- بايد بين پيشانى و آنچه بر آن سجده مى‏كند چيزى نباشد؛ پس اگر مهر به‏قدرى چرك باشد كه پيشانى به خود مهر نرسد، سجده باطل است ولى اگر مثلاً رنگ مهر تغيير كرده باشد اشكال ندارد.
 
مسأله 1061- در سجده بايد كف دست‏ها را بر زمين بگذارد؛ ولى در حال ناچارى پشت دست‏ها هم مانعى ندارد، و اگر پشت دست‏ها ممكن نباشد، بايد مچ دست‏ها را بگذارد، و چنانچه آن را هم نتواند، بايد تا آرنج هر جا كه مى‏تواند بر زمين بگذارد و اگر آن هم ممكن نيست، گذاشتن بازوها كافى است.
 
مسأله 1062- در سجده بايد بنابر احتياط واجب سر دو انگشت بزرگ پاها را به زمين بگذارد، و اگر انگشت‏هاى ديگر پا، يا روى پا را به زمين بگذارد، يا به واسطه بلند بودن ناخن، سر شست به زمين نرسد، نماز باطل است.
 
مسأله 1063- كسى كه مقدارى از شست پايش بريده، بايد بقيه آن را به زمين بگذارد، و اگر چيزى از آن نمانده، يا اگر مانده خيلى كوتاه است بايد بقيه انگشتان را بگذارد واگر هيچ انگشت ندارد، بايد هر مقدارى از پا باقى مانده، به زمين بگذارد.
 
مسأله 1064- اگر به‏طور غير معمول سجده كند، مثلاً سينه وشكم را به زمين بچسباند، بنابر احتياط واجب بايد نماز را دوباره بخواند، واگر پاها را درازا كند، اگر چه هفت عضوى كه گفته شد به زمين برسد، بايد نماز را دوباره بخواند، و اگر به‏طور معمول سجده كند و به خاطر سمين بودن جِسمش شكم و سينه او به زمين برسد، نمازش صحيح است.
 
مسأله 1065- مهر يا چيز ديگرى كه بر آن سجده مى‏كند، بايد پاك باشد، ولى اگر مثلاً مهر را روى فرش نجس بگذارد، يا يك طرف مهر نجس باشد و پيشانى را به طرف پاك آن بگذارد اشكال ندارد.
 
مسأله 1066- اگر در پيشانى دمل و مانند آن باشد، چنانچه ممكن است بايد با جاى سالم پيشانى سجده كند، و اگر ممكن نيست، بايد زمين را گود كند ودمل را در گودال و جاى سالم را به مقدارى كه براى سجده كافى باشد، بر زمين بگذارد.
 
مسأله 1067- اگر دمل يا زخم تمام پيشانى را گرفته باشد بايد به‏يكى از دو طرف پيشانى سجده كند و اگر ممكن نيست به چانه و اگر به چانه هم ممكن نيست، بايد به هر جاى از صورت كه ممكن است سجده كند و اگر به هيچ جاى از صورت ممكن نيست، بايد با جلوى سر سجده نمايد.
 
مسأله 1068- كسى كه نمى‏تواند پيشانى را به زمين برساند، بايد به قدرى كه مى‏تواند، خم شود و مهر يا چيز ديگرى را كه سجده بر آن صحيح است روى چيز بلندى گذاشته و طورى پيشانى را بر آن بگذارد كه بگويند سجده كرده است، ولى بايد كف دست‏ها و زانوها و انگشتان پا را به‏طور معمول به زمين بگذارد.
 
مسأله 1069- كسى كه هيچ نمى‏تواند خم شود، بايد براى سجده بنشيند و با سر اشاره كند و اگر نتواند بايد با چشم‏ها اشاره نمايد و در هر دو صورت احتياط واجب آن است كه اگر مى‏تواند به‏قدرى مُهر را بلند كند كه پيشانى را بر آن بگذارد و اگر نمى‏تواند، احتياط آن است كه مهر را بلند كند وبه پيشانى بگذارد، و اگر با سر يا چشم‏ها هم نمى‏تواند اشاره كند، بايد در قلب نيت سجده كند، و بنابر احتياط واجب با دست و مانند آن براى سجده اشاره نمايد.
 
مسأله 1070- كسى كه نمى‏تواند بنشيند، بايد ايستاده نيت سجده كند و چنانچه مى‏تواند، براى سجده با سر اشاره كند و اگر نمى‏تواند، با چشم‏ها اشاره نمايد و اگر اين را هم نمى‏تواند، در قلب نيت سجده كند، وبنابر احتياط واجب با دست و مانند آن براى سجده اشاره نمايد.
 
مسأله 1071- اگر پيشانى بى‏اختيار از جاى سجده بلند شود، چنانچه ممكن باشد بايد نگذارد دوباره به جاى سجده برسد، واين يك سجده حساب مى‏شود، چه ذكر سجده را گفته باشد يا نه واگر نتواند سر را نگه‏دارد وبى اختيار دوباره به جاى سجده برسد، روى‏هم يك سجده حساب مى‏شود و اگر ذكر نگفته باشد، بايد بگويد.
 
مسأله 1072- جايى كه انسان بايد تقيه كند، يعنى در آن مكان چيزى كه سجده بر آن صحيح است نداشته باشد و سجده بر آن بر خلاف تقيه هم نباشد، مى‏تواند بر فرش و مانند آن سجده نمايد.
 
مسأله 1073- اگر روى چيزى كه بدن روى آن آرام نمى‏گيرد سجده كند باطل است ولى روى تشك پر يا چيز ديگرى كه بعد از سر گذاشتن و مقدارى پايين رفتن آرام مى‏گيرد سجده كند اشكال ندارد.
 
مسأله 1074- اگر انسان ناچار شود كه در زمين گل نماز بخواند يعنى اگر آلوده شدن بدن و لباس براى او مشقت دارد، مى‏تواند در حالى كه ايستاده است، براى سجده با سر اشاره كند و تشهد را ايستاده بخواند و اگر سجده وتشهد را به‏طور معمول هم به جا آورد، نمازش صحيح است.
 
مسأله 1075- در ركعت اول و ركعت سومى كه تشهد ندارد، مثل ركعت سوم نماز ظهر و عصر و عشا، بنابر احتياط واجب بايد بعد از سجده دوم قدرى بى‏حركت بنشيند و بعد برخيزد. و اگر سهوا ننشيند و برخيزد نمازش صحيح است.