+++++++++++++ mojtabatehrani.ir - پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی حاج آقا مجتبی تهرانی
رساله توضیح المسایل
 
ركوع
مسأله 1022- در هر ركعت بعد از قرائت بايد به اندازه‏اى خم شود كه بتواند دست را به زانو بگذارد واين عمل را ركوع مى‏گويند.
 
مسأله 1023- اگر به اندازه ركوع خم شود، ولى دست‏ها را به زانو نگذارد اشكال ندارد.
 
مسأله 1024- هر گاه ركوع را به‏طور غير معمول به جا آورد، مثلاً به چپ يا راست خم شود، اگر چه دست‏هاى او به زانو برسد، صحيح نيست.
 
مسأله 1025- خم شدن بايد به قصد ركوع باشد، پس اگر به قصد كار ديگر مثلاً براى كشتن جانور خم شود، نمى‏تواند آن را ركوع حساب كند بلكه بايد بايستد دوباره براى ركوع خم شود وبه واسطه اين عمل، ركن زياد نشده و نماز باطل نمى‏شود.
 
مسأله 1026- كسى كه دست يا زانوى او با دست و زانوى ديگران فرق دارد، مثلاً دستش خيلى بلند است كه اگر كمى خم شود به زانو مى‏رسد يا زانوى او پايين‏تر از مردم ديگر است كه بايد خيلى خم شود تا دستش بزانو برسد، بايد به اندازه معمول خم شود.
 
مسأله 1027- كسى كه نشسته ركوع مى‏كند، بايد به قدرى خم شود كه صورتش مقابل زانوها برسد و بهتر است به قدرى خم شود كه صورت نزديك جاى سجده برسد.
 
مسأله 1028- انسان هر ذكرى در ركوع بگويد كافى است؛ ولى احتياط واجب آن است كه به‏قدر سه مرتبه «سُبْحانَ اللّه‏ِ» يا يك مرتبه «سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ وَ بِحَمْدِهِ» كمتر نباشد.
 
مسأله 1029- ذكر ركوع بايد دنبال هم و به عربى صحيح گفته شود و مستحب است آن را سه يا پنج يا هفت مرتبه بلكه بيشتر بگويند.
 
مسأله 1030- در ركوع بايد بمقدار ذكر واجب، بدن آرام باشد ودر ذكر مستحب هم اگر آن را به قصد ذكرى كه براى ركوع دستور داده‏اند بگويد بنابر احتياط واجب، آرام بودن بدن لازم است.
 
مسأله 1031- اگر موقعى كه ذكر واجب ركوع را مى‏گويد، بى‏اختيار به قدرى حركت كند كه از حال آرام بودن بدن خارج شود بنابر احتياط واجب بايد بعد از آرام گرفتن بدن، دوباره ذكر را بگويد، ولى اگر كمى حركت كند كه از حال آرام بودن بدن خارج نشود، يا انگشتان را حركت دهد اشكال ندارد.
 
مسأله 1032- اگر پيش از آن كه به مقدار ركوع خم شود و بدن آرام گيرد عمدا ذكر ركوع را بگويد، نمازش باطل است.
 
مسأله 1033- اگر پيش از تمام شدن ذكر واجب، عمدا سر از ركوع بردارد نمازش باطل است واگر سهوا سر بردارد، چنانچه پيش از آن كه از حال ركوع خارج شود، يادش بيايد كه ذكر ركوع را تمام نكرده، بايد در حال آرامى بدن دوباره ذكر را بگويد واگر بعد از آن كه از حال ركوع خارج شد، يادش بيايد، نماز او صحيح است.
 
مسأله 1034- اگر نتواند به مقدار ذكر در ركوع بماند، در صورتى‏كه بتواند پيش از آن كه از حد ركوع بيرون رود ذكر را بگويد، بايد در آن حال تمام كند و اگر نتواند در حال برخاستن ذكر را به قصد رجا بگويد.
 
مسأله 1035- اگر به‏واسطه مرض و مانند آن در ركوع آرام نگيرد نماز صحيح است؛ ولى بايد پيش از آن كه از حال ركوع خارج شود، ذكر واجب يعنى: «سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ وَ بِحَمْدِهِ» يا سه مرتبه «سُبْحانَ اللّه‏ِ» را بگويد.
 
مسأله 1036- هر گاه نتواند به اندازه ركوع خم شود، بايد به چيزى تكيه دهد و ركوع كند واگر موقعى هم كه تكيه داده نتواند به‏طور معمول ركوع كند بايد به هر اندازه مى‏تواند، خم شود و اگر هيچ نتواند خم شود، بايد موقع ركوع بنشيند و نشسته ركوع كند و احتياط مستحب آن است كه نماز ديگرى هم بخواند و براى ركوع آن با سر اشاره نمايد.
 
مسأله 1037- كسى كه مى‏تواند ايستاده نماز بخواند، اگر در حال ايستاده يا نشسته نتواند ركوع كند، بايد ايستاده نماز بخواند و براى ركوع با سر اشاره كند و اگر نتواند اشاره كند، بايد به نيت ركوع چشم‏ها را هم بگذارد و ذكر آن را بگويد و به نيت برخاستن از ركوع، چشم‏ها را باز كند واگر از اين هم عاجز است بايد در قلب، نيت ركوع كند و ذكر آن را بگويد.
 
مسأله 1038- كسى كه نمى‏تواند ايستاده يا نشسته ركوع كند وبراى ركوع فقط مى‏تواند در حالى كه نشسته است كمى خم شود يا در حالى كه ايستاده است با سر اشاره كند، بايد ايستاده نماز بخواند وبراى ركوع با سر اشاره نمايد واحتياط آن است كه نماز ديگرى هم بخواند و موقع ركوع آن بنشيند وهر قدر مى‏تواند براى ركوع خم شود.
 
مسأله 1039- اگر بعد از رسيدن به حد ركوع و آرام گرفتن بدن سر بردارد و دو مرتبه به قصد ركوع به‏اندازه ركوع خم شود، نمازش باطل است، و نيز اگر بعد از آن كه به اندازه ركوع خم شد و بدنش آرام گرفت، به قصد ركوع به قدرى خم شود كه از اندازه ركوع بگذرد و دوباره به ركوع برگردد، بنابر احتياط واجب نمازش باطل است و بهتر آن است كه نماز را تمام كند و از سر بخواند.
 
مسأله 1040- بعد از تمام شدن ذكر ركوع، بايد راست بايستد و بعد از آن‏كه بدن آرام گرفت به سجده رود و اگر عمداً پيش از ايستادن، يا پيش از آرام گرفتن بدن به سجده رود نمازش باطل است.
 
مسأله 1041- اگر ركوع را فراموش كند و پيش از آن كه به سجده برسد، يادش بيايد، بايد بايستد، بعد به ركوع رود و چنانچه به حالت خميدگى به ركوع برگردد، نمازش باطل است.
 
مسأله 1042- اگر بعد از آن كه پيشانى بزمين برسد، يادش بيايد كه ركوع نكرده، بنابر احتياط واجب بايد بايستد و ركوع را به جا آورد و نماز را تمام كند و دوباره بخواند.
 
مسأله 1043- مستحب است پيش از رفتن به ركوع در حالى كه راست ايستاده تكبير بگويد و در ركوع زانوها را به عقب دهد و پشت را صاف نگه‏دارد و گردن را بكشد و مساوى پشت نگه‏دارد و بين دو قدم را نگاه كند وپيش از ذكر يا بعد از آن صلوات بفرستد و بعد از آن كه از ركوع برخاست و راست ايستاد، در حال آرامى بدن بگويد: «سَمِعَ اللّه‏ُ لِمَنْ حَمِدَهُ».
 
مسأله 1044- مستحب است در ركوع زن‏ها دست‏ها را از زانوها بالاتر بگذارند و زانوها را به عقب ندهند.