+++++++++++++ mojtabatehrani.ir - پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی حاج آقا مجتبی تهرانی
رساله توضیح المسایل
 
قرائت
مسأله 978- در ركعت اول و دوم نمازهاى واجب يوميه، انسان بايد اول حمد و بعد از آن يك سوره تمام بخواند.
 
مسأله 979- اگر وقت نماز تنگ باشد، يا انسان ناچار شود كه سوره را نخواند، مثلاً بترسد كه اگر سوره را بخواند، دزد يا درنده، يا چيز ديگرى به او صدمه بزند، نبايد سوره را بخواند و اگر در كارى عجله داشته باشد، مى‏تواند سوره را نخواند.
 
مسأله 980- اگر عمدا سوره را پيش از حمد بخواند، نمازش باطل است واگر اشتباها سوره را پيش از حمد بخواند ودر بين آن يادش بيايد، بايد سوره را رها كند و بعد از خواندن حمد سوره را از اول بخواند.
 
مسأله 981- اگر حمد و سوره يا يكى از آن‏ها را فراموش كند و بعد از رسيدن به ركوع بفهمد، نمازش صحيح است.
 
مسأله 982- اگر پيش از آن كه براى ركوع خم شود، بفهمد كه حمد و سوره را نخوانده، بايد بخواند. اگر بفهمد سوره را نخوانده، بايد فقط سوره را بخواند؛ ولى اگر بفهمد حمد تنها را نخوانده، بايد اول حمد وبعد از آن دوباره سوره را بخواند، و نيز اگر خم شود و پيش از آن كه به ركوع برسد، بفهمد حمد و سوره، يا سوره تنها، يا حمد تنها را نخوانده، بايد بايستد و به همين دستور عمل نمايد.
 
مسأله 983- اگر در نماز يكى از چهار سوره‏اى را كه آيه سجده دارد و در مسأله 355 گفته شد، عمدا بخواند، نمازش باطل است.
 
مسأله 984- اگر اشتباها مشغول خواندن سوره‏اى شود كه سجده واجب دارد، چنانچه پيش از رسيدن به آيه سجده بفهمد، بايد آن سوره را رها كند و سوره ديگر بخواند و اگر بعد از خواندن آيه سجده، بفهمد بايد در بين نماز با اشاره سجده آن‏را به جا آورد و به همان سوره كه خوانده اكتفا نمايد.
 
مسأله 985- اگر در نماز آيه سجده را بشنود و به اشاره سجده كند، نمازش صحيح است.
 
مسأله 986- در نماز مستحبى خواندن سوره لازم نيست، اگر چه آن نماز به واسطه نذر كردن واجب شده باشد، ولى در بعضى از نمازهاى مستحبى مثل نماز وحشت كه سوره مخصوصى دارد، اگر بخواهد به دستور آن نماز رفتار كرده باشد، بايد همان سوره را بخواند.
 
مسأله 987- در نماز جمعه و در نماز ظهر روز جمعه مستحب است در ركعت اول بعد از حمد، سوره جمعه و در ركعت دوم بعد از حمد، سوره منافقين بخواند و اگر مشغول يكى از اين‏ها شود، بنابر احتياط واجب نمى‏تواند آن‏را رها كند و سوره ديگر بخواند.
 
مسأله 988- اگر بعد از حمد، مشغول خواندن سوره «قل هو اللّه‏ احد» يا سوره «قل يا ايها الكافرون» شود، نمى‏تواند آن‏را رها كند و سوره ديگر بخواند؛ ولى در نماز جمعه ونماز ظهر روز جمعه اگر از روى فراموشى به جاى سوره جمعه و منافقين، يكى از اين دو سوره را بخواند، تا به نصف نرسيده، مى‏تواند آن‏را رها كند و سوره جمعه و منافقين را بخواند.
 
مسأله 989- اگر در نماز جمعه يا نماز ظهر روز جمعه عمدا سوره قل هو اللّه‏ احد يا سوره قل يا ايها الكافرون بخواند، اگر چه به نصف نرسيده باشد بنابر احتياط واجب نمى‏تواند رها كند و سوره جمعه و منافقين را بخواند.
 
مسأله 990- اگر در نماز، غير سوره «قل هو اللّه‏ احد» و «قل يا ايها الكافرون» سوره ديگرى بخواند، تا به نصف نرسيده مى‏تواند رها كند و سوره ديگر بخواند.
 
مسأله 991- اگر مقدارى از سوره را فراموش كند يا از روى ناچارى، مثلاً به واسطه تنگى وقت يا جهت ديگر نشود آن‏را تمام نمايد، مى‏تواند آن سوره را رها كند و سوره ديگر بخواند، اگر چه از نصف گذشته باشد يا سوره‏اى را كه مى‏خوانده «قل هو اللّه‏ احد»، يا «قل يا ايها الكافرون» باشد.
 
مسأله 992- بر مرد واجب است حمد و سوره نماز صبح و مغرب و عشا را بلند بخواند و بر مرد و زن واجب است حمد و سوره نماز ظهر و عصر را آهسته بخوانند.
 
مسأله 993- مرد بايد در نماز صبح و مغرب و عشا مواظب باشد كه تمام كلمات حمد و سوره حتى حرف آخر آن‏ها را بلند بخواند و اين در صورتى است كه به كلمه بعد وصل كند، و در غير اين صورت بلند خواندن حرف آخر كلمه لازم نيست.
 
مسأله 994- زن مى‏تواند حمد و سوره نماز صبح و مغرب و عشا را بلند يا آهسته بخواند، ولى اگر نامحرم صدايش را بشنود، بنابر احتياط واجب بايد آهسته بخواند.
 
مسأله 995- اگر در جايى كه بايد نماز را بلند خواند عمدا آهسته بخواند، يا در جايى كه بايد آهسته خواند عمدا بلند بخواند، نمازش باطل است؛ ولى اگر از روى فراموشى يا ندانستن مسأله باشد صحيح است و اگر در بين خواندن حمد و سوره هم بفهمد اشتباه كرده، لازم نيست مقدارى را كه خوانده دوباره بخواند.
 
مسأله 996- اگر كسى در خواندن حمد و سوره بيشتر از معمول صدايش را بلند كند، مثل آن كه آن‏ها را با فرياد بخواند، نمازش باطل است.
 
مسأله 997- انسان بايد نماز را ياد بگيرد كه غلط نخواند و كسى كه به هيچ قسم نمى‏تواند صحيح آن‏را ياد بگيرد، بايد هر طور كه مى‏تواند بخواند و احتياط مستحب آن است كه نماز را به جماعت به جا آورد.
 
مسأله 998- كسى كه حمد وسوره و چيزهاى ديگر نماز را به خوبى نمى‏داند و مى‏تواند ياد بگيرد، چنانچه وقت نماز وسعت دارد، بايد ياد بگيرد و اگر وقت تنگ است، بنابر احتياط واجب در صورتى كه ممكن باشد، بايد نمازش را به جماعت بخواند.
 
مسأله 999- احتياط واجب آن است كه براى ياد دادن واجبات نماز مزد نگيرند؛ ولى براى مستحبات آن اشكال ندارد.
 
مسأله 1000- اگر يكى از كلمات حمد يا سوره را نداند، يا عمدا آن‏را نگويد يا به جاى حرفى حرف ديگر بگويد، مثلاً به جاى (ض) (ظ) بگويد يا جايى كه بايد بدون زير و زبر خوانده شود، زير و زبر بدهد، يا تشديد را نگويد نماز او باطل است.
 
مسأله 1001- اگر انسان كلمه‏اى را صحيح بداند و در نماز همان طور بخواند وبعد بفهمد غلط خوانده، احتياط مستحب آن است كه دوباره بخواند و اگر وقت گذشته قضا نمايد.
 
مسأله 1002- اگر زير و زبر كلمه‏اى را نمى‏داند بايد ياد بگيرد، ولى اگر بر سر كلمه‏اى را كه وقف كردن آخر آن جايز است هميشه وقف كند ياد گرفتن زير و زبر آن لازم نيست. و نيز اگر نداند، كلمه‏اى با (س) است يا با (ص)، بايد ياد بگيرد و چنانچه به هر دو صورت بخواند، نمازش باطل است، مگر آن‏كه هر دو صورت قرائت شده باشد، مثل كلمه «صراط» در آيه «اهدنا الصراط المستقيم»، كه به هر دو صورت قرائت شده است كه اگر به اميد رسيدن به واقع با هر دو صورت بخواند، نمازش صحيح است.
 
مسأله 1003- اگر در كلمه‏اى واو باشد و حرف قبل از واو در آن كلمه پيش داشته باشد وحرف بعد از واو در آن كلمه همزه (ء) باشد مثل كلمه سوء بهتر است آن واو را مد بدهد، يعنى آن‏را بكشد و هم چنين اگر در كلمه‏اى الف باشد و حرف قبل از الف در آن كلمه زبر داشته باشد و حرف بعد از الف در آن كلمه همزه باشد مثل جاء بهتر است الف آن‏را بكشد و نيز اگر در كلمه‏اى (ى) باشد وحرف پيش از (ى) در آن كلمه زير داشته باشد وحرف بعد از (ى) در آن كلمه همزه باشد مثل (جى‏ء) بهتر آن است (ى) را با مد بخواند و اگر بعد از اين واو و الف و (ى) به جاى همزه (ء) حرفى باشد كه ساكن است، يعنى زير و زبر و پيش ندارد باز هم بهتر آن است اين سه حرف را با مد بخواند، مثلاً در «ولا الضالين» كه بعد از الف حرف لام ساكن است، بهتر آن است الف آن را با مد بخواند.
 
مسأله 1004- احتياط مستحب آن است كه در نماز، وقف به حركت و وصل به سكون ننمايد و معنى وقف به حركت آن است كه زير يا زبر يا پيش آخر كلمه‏اى را بگويد و بين آن كلمه و كلمه بعدش فاصله دهد، مثلاً بگويد الرحمن الرحيم و ميم الرحيم را زير بدهد و بعد قدرى فاصله دهد وبگويد مالك يوم الدين. و معنى وصل به سكون آن است كه زير يا زبر يا پيش كلمه‏اى را نگويد وآن كلمه را به كلمه بعد بچسباند، مثل آن كه بگويد «الرحمن الرحيم» و ميم «الرحيم» را زير ندهد وفوراً «مالك يوم الدين» را بگويد.
 
مسأله 1005- در ركعت سوم و چهارم نماز مى‏تواند فقط يك حمد بخواند يا سه مرتبه تسبيحات اربعه بگويد يعنى سه مرتبه بگويد: «سُبْحانَ اللّه‏ِ وَ الْحَمْدُ للّه‏ِِ وَ لا اِلهَ اِلاَّ اللّه‏ُ وَ اللّه‏ُ اَكْبَرُ» و اگر يك مرتبه هم تسبيحات اربعه بگويد، كافى است و مى‏تواند در يك ركعت حمد و در ركعت ديگر تسبيحات بگويد وبهتر است در هر دو ركعت تسبيحات بخواند.
 
مسأله 1006- در تنگى وقت بايد تسبيحات اربعه را يك مرتبه بگويد.
 
مسأله 1007- بر مرد و زن واجب است كه در ركعت سوم و چهارم نماز، «حمد» يا تسبيحات را آهسته بخوانند.
 
مسأله 1008- اگر در ركعت سوم و چهارم «حمد» بخواند، بنابر احتياط واجب بايد بسم اللّه‏ آن‏را هم آهسته بگويد.
 
مسأله 1009- كسى كه نمى‏تواند تسبيحات را ياد بگيرد يا درست بخواند، بايد در ركعت سوم و چهارم حمد بخواند.
 
مسأله 1010- اگر در دو ركعت اول نماز به خيال اين كه دو ركعت آخر است تسبيحات بگويد، چنانچه پيش از ركوع بفهمد، بايد حمد و سوره را بخواند و اگر در ركوع بفهمد، نمازش صحيح است.
 
مسأله 1011- اگر در دو ركعت آخر نماز به خيال اين كه در دو ركعت اول است حمد بخواند، يا در دو ركعت اول نماز با اين كه گمان مى‏كرده در دو ركعت آخر است حمد بخواند، چه پيش از ركوع بفهمد چه بعد از آن، نمازش صحيح است.
 
مسأله 1012- اگر در ركعت سوم يا چهارم مى‏خواست حمد بخواند تسبيحات به‏زبانش آمد، يا مى‏خواست تسبيحات بخواند حمد به‏زبانش آمد، بايد آن‏را رها كند و دوباره «حمد» يا تسبيحات را بخواند. ولى اگر عادتش خواندن چيزى بوده كه به‏زبانش آمده، ودر خزانه قلبش آن‏را قصد داشته، مى‏تواند همان را تمام كند ونمازش صحيح است.
 
مسأله 1013- كسى كه عادت دارد در ركعت سوم و چهارم تسبيحات بخواند اگر بدون قصد مشغول خواندن حمد شود، بايد آن‏را رها كند و دوباره «حمد» يا تسبيحات را بخواند.
 
مسأله 1014- در ركعت سوم و چهارم مستحب است بعد از تسبيحات استغفار كند، مثلاً بگويد: اَسْتَغْفِرُ اللّه‏َ رَبِّىَ وَاَتُوبُ اِلَيْهِ، يا بگويد اَللّهُمَّ اغْفِرْلى، واگر به گمان آن كه تسبيحات را گفته مشغول گفتن استغفار شود و شك كند كه تسبيحات را خوانده يا نه، بايد به شك خود اعتنا ننمايد ولى اگر نمازگزار پيش از خم شدن براى ركوع در حالى كه مشغول گفتن استغفار نيست، شك كند كه حمد يا تسبيحات را خوانده يا نه، بايد حمد يا تسبيحات را بخواند.
 
مسأله 1015- اگر در ركوع ركعت سوم يا چهارم يا در حال رفتن به ركوع شك كند كه «حمد» يا تسبيحات را خوانده يا نه، بايد به شك خود اعتنا نكند.
 
مسأله 1016- هر گاه شك كند كه آيه يا كلمه‏اى را درست گفته يا نه اگر به چيزى كه بعد از آن است مشغول نشده، بايد آن آيه يا كلمه را به‏طور صحيح بگويد و اگر به چيزى كه بعد از آن است مشغول شده، چنانچه آن چيز ركن باشد مثل آن كه در ركوع شك كند كه فلان كلمه از سوره را درست گفته يا نه، بايد به شك خود اعتنا نكند، واگر ركن نباشد، مثلاً موقع گفتن (اللّه‏ الصمد) شك كند كه (قل هو اللّه‏ احد) را درست گفته يا نه، باز هم مى‏تواند به شك خود اعتنا نكند، ولى اگر احتياطاً آن آيه يا كلمه را به‏طور صحيح بگويد اشكال ندارد، واگر چند مرتبه هم شك كند، مى‏تواند چند بار بگويد اما اگر به وسواس برسد و باز هم بگويد، بنابر احتياط واجب بايد نمازش را دوباره بخواند.
 
مسأله 1017- مستحب است در ركعت اول، پيش از خواندن حمد بگويد اعوذ باللّه‏ من الشيطان الرجيم و در ركعت اول ودوم نماز ظهر و عصر «بسم اللّه‏...» را بلند بگويد، ولى مأموم در نماز جماعت «بسم اللّه‏...» را آهسته بگويد و مستحب است «حمد» و سوره را شمرده بخواند و در آخر هر آيه وقف كند، يعنى آن را به آيه بعد نچسباند، ودر حال خواندن حمد و سوره به معناى آيه توجه داشته باشد. اگر نماز را به جماعت مى‏خواند، بعد از تمام شدن حمد امام و اگر فرادى مى‏خواند، بعد از آن كه حمد خودش تمام شد بگويد: «اَلْحَمْدُ للّه‏ِِ رَبِّ الْعالَمينَ». بعد از خواندن سوره قل هو اللّه‏ احد، يك، يا دو، يا سه مرتبه «كَذلِكَ اللّه‏ُ رَبّى» يا سه مرتبه «كَذلِكَ اللّه‏ُ رَبُّنا» بگويد، بعد از خواندن سوره كمى صبر كند، بعد تكبير پيش از ركوع را بگويد يا قنوت را بخواند.
 
مسأله 1018- مستحب است در تمام نمازها در ركعت اول، سوره «انا انزلناه» و در ركعت دوم، سوره «قل هو اللّه‏ احد» را بخواند.
 
مسأله 1019- مكروه است انسان در تمام نمازهاى يك شبانه روز سوره «قل هو اللّه‏ احد» را نخواند.
 
مسأله 1020- خواندن سوره «قل هو اللّه‏ احد» به يك نفس مكروه است.
 
مسأله 1021- سوره‏اى را كه در ركعت اول خوانده، مكروه است در ركعت دوم بخواند ولى اگر سوره «قل هو اللّه‏ احد» را در هر دو ركعت بخواند، مكروه نيست.